Emt aррaratlari, elementlari va o‘zgartkich texnikasi

Emt aррaratlari, elementlari va o‘zgartkich texnikasi

Mundarija

1. Kirish. ……………………………………………………….......…….…….4

2. Kurs ishini bajarish uchun boshlang’ich ma’lumotlar va ularni

 tahlil qilish……………………………………………………………….........5

3. Oʻzgartgichni sovutish shartlari……………………………………….….....6

4. Yuklamaning hisoblangan toki…………………………………………...…7

5. Yuklama zanjirining parametrlari……………………………………….…..7

6. Moslashtiruvchi transformator yoki cheklovchi reaktorni tanlash………….8

7. Toʻg’rilagichning tarmoq bilan bog’lanish koʻrinishini tanlash.....................9

8. Moslashtiruvchi transformatorni tanlash va tekshirish……………………..10

9. Rostlash tavsifini hisoblash…………………………………………………11

10. Yuklamaning zarur induktivligi…………………………………………...12

11. Boshqariluvchi toʻg’rilagichning tashqi tavsiflarini qurish………………..13

12. Ishchi va avariya rejimlarini hisoblash………………………………….…14

13. Oʻzgartgichning ishchi rejimi……………………………………………...15

14. Oʻzgartgichning avariya rejimi……………………………………………16

15. Kuch oʻzgartgich ventillarini tanlash va tekshirish…………………….….17

16. Diod va tiristorlarni avval tanlash va hisoblash…………………………...17

17. Faza yarim oʻtkazgichli qurilmalarini tekshirish………………………….18

18. Oʻzgartgichning tok boʻyicha ruxsat beriladigan oʻta yuklanishlarini…… 

hisoblash…………………………………………………………………….…19

19. Toʻg’rilagichning apparatlari va himoya elementlarini tanlash…………...20

20. Oʻta yuklanish avariya yuklanishlaridan avtomatik oʻchirgichlar………… 

bilan himoyalash……………………………………………………………….21

21. Eruvchan saqlagichlar bilan himoya............................................................22

22. Ventillarni oʻta kuchlanishlardan himoyalash………………………….….23

23. Ventillarni toʻg’ri tokning katta tezlikda oʻsishidan himoyalash……….…24

24. Oʻzgartgichning energetik tavsiflari…………………………………….…25

25. Foydali ish koeffitsienti................................................................................26

26. Quvvat koeffitsienti………………………………………………………..27

27. Oʻzgartgichni boshqarish tizimini ishlab chiqish……………………….…28

28. Boshqaruvchi impulьslar parametrlari va oʻrinbosar sxemani  aniqlash......29

29. SIFU elektr sxemasini ishlab chiqish……………………………………...34

30. Xulosa……………………………………………………………………...38

31. Ilova…………………………………………………………………….….39

32. Adabiyotlar…………………………………………………………….…..44

Kirish

Oʻzgaruvchan tokni oʻzgarmas tokka oʻzgartirish bugungi kunda elektr energiyasini oʻzgartirishning eng koʻp tarqalgan koʻrinishi hisoblanadi. Yarim oʻtkazgichli boshqariluvchi toʻg’rilagichlar sanoatning turli sohalarida keng qoʻllanilmoqda:

─ temir yoʻl transportida,

─ rangli metallurgiya va kimyo sanoatida elektroliz qurilmalarida,

─ yirik elektr generatorlarining uyg’otish tizimlarida,

─ turli katta quvvatli oʻzgarmas tok elektr yuritmalarini ishga tushirishda,

─ tortish (tyagovoy) podstantsiyalari va magistralь elektrovozlarva boshqalarda ishlatiladi.

Sxemalar va yuklamalar turlicha boʻlgani bilan ushbu oʻzgartgichlar sinfida hisoblash metodikasi bir xil va boshqariluvchi toʻg’rilagich bitta komplekti elementlarini tanlash va hisoblash bilan yakunlanadi.

«Elektr mexanik tizimlarning apparatlari, elementlari va oʻzgartgich texnikasi» fanini oʻrganish jarayonida quyidagi masalalar hal qilib boriladi:

─ sxemalarining xususiyatlarini oʻrganish, elektr ta’minoti sistemasida ishlovchi qurilmadarning umumiy  xarakteristikasini oʻrganish, elementlarning asosiy parametrlarini va ish rejimini hisoblash;

─ apparatlarni texnik ekspluatatsiya qilish saboqlarini olish va  avtomatik boshqaruv sistemalarning  ishlab chiqaruvchanligini orttiruvchi  EA xizmat muddatini oshirish tadbirlarini oʻrganish va  bu  masalalarni hal qilishda kontaktsiz va yarim oʻtkazgichli apparatlardan foydalanish;

─ turli EA bilan ta’minlangan elektr ta’minoti sistemasini oʻrganish.

Ishlab chiqarishdagi mashina va mexanizmlarning mehnat unumdorligini oshirish va sifatli mahsulot ishlab chiqarish ushbu sanoat qurilmalarining avtomatlashganlik darajasiga bevosita bog’liqdir. Sanoat qurilmalarining avtomatlashganlik darajasi bu qurilmalarning zamonaviy va energetik koʻrsatkichlari yuqori boʻlgan texnika vositalari bilan jixozlanishi bilan belgilanadi. Sanoat qurilmalari ishchi organlarini harakatlantiruvchi va ularni boshqaruvchi avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlarining asosini  elektromexanik tizimlar (EMT) tashkil etadi va uning asosini boshqariluvchi oʻzgartkichlar, ya’ni ta’minot manbalari tashkil etadi.

Ma’lumki zamonaviy oʻzgarmas va oʻzgaruvchan boshqariluvchi oʻzgartkichlar, ya’ni ta’minot manbalarining kuch sxemalari yarim oʻtkazgichli asboblardan yaratilib, ularni boshqarish mikrosxemalarda amalga oshiriladi. Fanning oldiga qoʻyilgan asosiy vazifalardan biri talabalarga yarim oʻtkazgichlar toʻg’risida nazariy ma’lumotlar berish bilan bir qatorda EMTlarda qoʻllaniladigan yarim oʻtkazgichli ta’minot manbalari kuch sxemalarining ishlash asoslari, ularning turlari, qoʻllanish sohalari va shuningdek boshqaruv tizimlari tuzilishining asoslari, ishlash printsiplari va asosiy tavsiflari toʻg’risida yetarli nazariy va amaliy ma’lumotlar berishdan iborat.

I.Turli quvvatdagi istemolchilar uchun uch fazali ko’prik sxemalito’g’rilash sxemasini xisoblash, kuch elementlarini tanlash,to’g’rilagichning boshqaruv, tashqi tavsivlarini qurish va modellashtirish diagrammalari.

Kurs ishini bajarish uchun boshlang’ich ma’lumotlar

Liniya kuchlanishi 380 V (faza─220 V) boʻlgan oʻzgaruvchan tok tarmog’idan kuchlanish olib ishlaydigan boshqariluvchi toʻg’rilagich oʻzgarmas tok dvigateli uchun ishlaydi. Tarmoq kuchlanishining pasayish ehtimoli 10 % ni tashkil etadi. Toʻg’rilagich yuklamadagi kuchlanishini (1,0─0,1)Uyu diapazonida rostlashni ta’minlaydi va yuklama toki 0,15Iyu gacha pasayganda ham uzluksiz toklar rejimida ishlayveradi.

1. Toʻg’rilash sxemasi ─ uch fazali, koʻprikli, simmetrik;

2. Dvigatel  tipi ─ P-72;

3. Elektrodvigatelning nominal quvvati ─ Pn = 14,0 kVt;

4. Elektrodvigatelning nominal kuchlanishi ─ Un = 220 V;

5. Elektrodvigatelning nominal toki ─ In = 79,6 A;

6. Elektrodvigatelning nominal aylanish chastotasi ─ NN = 1000 ayl/min;

1-rasm. Toʻg’rilagichning hisoblangan sxemasi

1. Oʻzgartgichni sovutish shartlari
2.  

Yarim oʻtkazgich qurilmasi tarkibining harorati uning strukturasida sochilib tarqaladigan quvvat, qurilma tuzilishidagi elementlarining issiqlikka qarshiliklari va uni sovutish shartlari bilan belgilanadi.

Qoʻllanilishda iqtisodiy samaradorliligi yuqori boʻlganligi sababli havo bilan sovutish eng koʻp tarqalgan. Tabiiy sovutish oʻzgartgich qurilmasining ish jarayonida ishonchlilikni oshiradi va yuklama toklari Iyu=800…1000 A gacha boʻlgan qiymatlarida qoʻllash mumkin boʻladi. 

Katta miqdordagi yuklamalarda yarim oʻtkazgich qurilmalarining yuklanish darajasini orttirish uchun va ularning oʻzgartgich qurilmasini ish jarayonida parallelь ulanib qolishining oldini olish uchun havo bilan sun’iy (majburiy) sovutishni qoʻllash lozim. Tabiiy sovutish jarayonida muhitning tezligi VS=0 m/s havo bilan, majburiy sovutishda esa VS=6 m/s havo bilan sovutish maqsadga muvofiqdir. Tezlik yanada yuqori boʻlgan holatida, yarim oʻtkazgich qurilmalarining yuklanish darajasi unchalik ortmaydi, sovutish qurilmasi dvigatelining quvvati esa sezilarli ortib ketadi.

Sovutish muhitining harorati Tm iqlim zonasi va oʻzgartgichning ishlash shartlari bilan aniqlanadi. Loyihalash ishlarida uni Tm=25…40 °S qiymatlarda olish mumkin.

Yarim oʻtkazgich qurilmalarini tanlashda ularning ma’lumotnomalarda keltirilgan ruxsat etilgan maksimal toklari boʻyicha tanlash va ularni qoʻllashga imkoniyat boʻlishi uchun ish jarayonida barcha rejimlarini doimiy ishchi toklari keltirilishi zarur. Buning uchun qurilmaning issiqlik rejimiga oʻtib boʻladigan vaqti oralig’i ─ oʻzgartgichning hisoblangan intervali th ichidagi yuklama grafigidan foydalaniladi. Tabiiy sovutishda th=2000 s deb qabul qilish mumkin, majburiy sovutishda muhit, tezligi VC=6 m/s boʻlgan havoda th=1000 s, tezligi VC=2 m/s boʻlgan havoda yoki majburiy suv bilan sovutishda th=600 s deb qabul qilish mumkin.

Grafigi boʻlmasa, hisoblar uchun Id = Idyu  nominal yuklama tokini qabul qilish mumkin. Id=Idyu=79,6 A << Idyu=800…1000 A shartlaridan kelib chiqib, berilgan toʻg’rilagich uchun havo bilan tabiiy sovutishni tanlaymiz.

1.2 Yuklamaning hisoblangan toki

Yuklamaning hisoblangan toki sifatida nominal yuklama toki: Id = Idyu ni qabul qilish mumkin. Id = Idyu = 79,6 A.

1.3 Yuklama zanjiri parametrlari

Oʻzgarmas tok dvigateli uchun uning yakorь zanjiri aktiv qarshiligi ─ Ryaz. yakorь chulg’ami qarshiligi Rya, qoʻshimcha qutblar qarshiligi Rqq va kompensatsion qarshilikdan Rk dan tashkil topadi. Yakorь zanjiri aktiv qarshiligiga yaqinlashgan formula bilan hisoblanadi: 

Ryaz = Rya + Rqq + Rk = 0,6(UnIn ─ Pn) / In2, bunda                                    (1.1)

Un, In, Pn ─ tegishlicha oʻzgarmas tok dvigatelining nominal kuchlanishi, nominal toki, nominal quvvati.

Ryaz = 0,6 (220 x 79,6 ─ 14000) / 79,62 = 0,333 (Om).

Dvigatel  yakorining oʻz induktivligi Liumvilь-Umanskiy formulasi 

boʻyicha aniqlanadi: , bu yerda               (1,2)

KL ─ konstruktiv koeffitsient (kompensatsiyalanmagan normalь mashinalar uchun KL = 8 ─ 10,  KL = 10 deb olamiz),

1.4. Oʻzgartgich sxemasi va ishchi jarayonlarning vaqt diagrammalari.

Oʻzgartgich sxemasi va ishchi jarayonlarning vaqt diagrammalari 1,4 ilovada keltirilgan.

2. Moslashtiruvchi transformator yoki tokni cheklovchi reaktorni tanlash

2.1 Toʻg’rilagichning tarmoq bilan bog’lanish koʻrinishini tanlash.

Toʻg’rilagich blokini oʻzgaruvchan tok tarmog’i bilan moslashtiruvchi zveno sifatida yo moslashtiruvchi transformator yoki tokni cheklovchi reaktordan foydalanish mumkin. Moslashtiruvchi transformator quyidagi maqsadlarda qoʻllanilishi mumkin:

1) qabul qilingan toʻg’rilagich sxemasiga muvofiq tarmoqning oʻzgaruvchan kuchlanishi kattaligini oʻzgartirish;

2) tarmoq fazalari sonini oʻzgartirish, yoki oʻrta nuqtani belgilash:

3) oʻzining qarshiligi bilan ichki va tashqi shikastlanish hollarida toʻg’rilagichning qisqa tutashuv toklarini pasaytirish va kommutatsiya jarayonlarida ventillar toʻg’ri yoʻnalishdagi toklarining oʻsish tezliklarini pasaytirish.

Tokni cheklovchi reaktor (TCHR) faqat uchinchi vazifani bajarishi mumkin.

Uch fazali koʻprik sxemali simmetrik oʻzgartgich uchun ham moslashtiruvchi transformator, ham tokni cheklovchi reaktor qoʻllanish imkoniyati bor, demak, qoʻshimcha tahlil oʻtkazish lozim.

Oʻzgartgich normalь ish rejimlarida rostlash burchaklarining ruxsat berilgan minimal burchaklarini hisobga olgan holda, tarmoqning va qurilma elementlaridagi (ventil sxemasi, silliqlovchi reaktor, birlashtiruvchi sim oʻtkazgichlar) kuchlanish tushuvlari pasayishlari ehtimolini hisobga olgan holda yuklamada nominal kuchlanishni ta’minlashi shart.

     bunda   (2.1)

Udyu=220 V, yuklamaning nominal kuchlanishi;  IdRc ─ toʻg’rilangan tok aktiv qarshiliklari (ventillarda, silliqlovchi reaktorda, birlashtiruvchi simlarda) gi kuchlanish tushuvi, oldindan IdRc=0,05Udyu qabul qilish mumkin; 

Kv=2,34 ─ toʻg’rilash sxemasi koeffitsienti (uch fazali koʻprik sxemali simmetrik toʻg’rilagich uchun);

Kt─tarmoq kuchlanishi tushuvining pasayishini hisobga oluvchi koeffitsient, GOST 13109-87 boʻyicha elektr qabul qilgichlar qisqichlarida kuchlanishning chetlashuvi 5 % ga ruxsat beriladi, demak 

Kt=1,05…0,95 (hisoblangan qiymat miqdorida Kt=0,95 olinadi); αmin=7…10o─moslashgan boshqaruvda noreversiv oʻzgartgich uchun rostlashning minimal burchagi; A─ventillar toklari kommutatsiyalanuvida toʻg’rilagich chiqishidagi kuchlanish tushuvini hisobga oluvchi toʻg’rilagich tashqi xarakteristikasining qiyalik koeffitsienti (uch fazali koʻprik sxemali simmetrik toʻg’rilagich uchun A=0,5); Uqt ─ transformator qisqa tutashuvidagi kuchlanish, oldindan Uqt=4,5…5,5 % qabul qilish mumkin. 

Ventilь oʻzgartgichi kirishidagi tok (transformatorning ikkilamchi chulg’ami toki yoki tokni cheklovchi reaktor (TCHR) dagi tok)

I2 = Ki2 Ki I2dyu, bunda       (2.2)                 

 Ki2 ─ aktiv-induktiv yuklamada faza toki koeffitsienti (Ki2=0,815); Ki ─ tok formasining toʻg’riburchakdan chetlashuvini hisobga oluvchi koeffitsient (Ki=1,02…1,08).                      I2 = 0,815∙1,05∙79,6 = 68,118 (A)

Uch fazali koʻprikli sxemalar uchun tokni quyidagi shartlar bajarilganida cheklovchi reaktor (TCHR) qoʻllanilishi mumkin:

SHart bajarilmadi. Tokni cheklovchi reaktordan foydalanish uchun shartlar bajarilmadi, demak ventilь sxemasini oʻzgaruvchan tok tarmog’i bilan bog’lovchi element sifatida moslashtiruvchi transformatorni tanlaymiz.

2.2 Moslashtiruvchi transformatorni tanlash va tekshirish

Transformatorning gabarit quvvati quyidagi ifoda bilan aniqlanadi:

ST = Ks KvU2 Id 10 ─ 3, bunda       (2.4)

Ks=1,045 ─ uch fazali koʻprikli simmetrik sxema uchun transformatorning namunali quvvati.                  ST=1,045∙2,34∙108,1∙79,6∙10─3=21,041 kVA.

Quyidagi shartlarga mos keladigan uch fazali transformatorni tanlaymiz:

1) SHT ≥ ST, ST = 21,041 (kVA);

2) U1yu = USL, USL = 380 (V);

3) U2H ≥√3U2f, √3U2f=√3108,1=187,234 (V);

4) I2H ≥ I2f,      bunda

SHT ─ transformatorning nominal quvvati;

U1yu ─ birlamchi chulg’am kuchlanishi;

USL ─ liniya kuchlanishi;

U2yu ─ ikkilamchi chulg’am kuchlanishi;

U2f─ faza kuchlanishi;

I2H ─ ikkilamchi chulg’am toki;

      TS-25/0,66 tipidagi transformatorni tanlaymiz, uning texnik ma’lumotlari:

SHT=25 kVA, U1yu=380 V, U2H=205 V, ΔRxx=180 Vt – salt yurish isroflari,

ΔRqt=560 Vt – qisqa tutashuv isroflari, Uqt=4,5%─ qisqa tutashuv kuchlanishi, Isyu=5% ─ salt yurish toki.

Transformatorning ikkilamchi chulg’amidagi nominal tok quyidagi formula bilan hisoblanadi:

,            (2.5)

bunda m2=3─ikkilamchi chulg’am fazalari soni, Ksx=√3 uch fazali sxemalar uchun sxema koeffitsienti.

.

Tanlangan transformatorni shartlar boʻyicha tekshiramiz:

1) SHT=25 kVA≥ST=21,041 kVA ─ shart bajarildi;

2) U1H=380 V=USL=380 V – shart bajarildi;

3) U2H=205 V≥√3U2f=187,234 V ─ shart bajarildi;

4) I2H=70,41 A≥I2f=68,118 A ─ shart bajarildi.

Barcha shartlar bajarildi, demak transformator tipini uzil-kesil tanlaymiz ─ TS-25/0,66. 

Transformatorni tanlash va tekshirgandan keyin uning ikkilamchi kuchlanishga keltirilgan parametrlari─induktiv Xt va aktiv Rt qarshiliklarini va transformatsiya koeffitsienti Kt ni aniqlaymiz: 

    (2.6)             (2.7)              (2.8)

ΔRkz ─ transformatordagi qisqa tutashuv isroflari.

Moslashtiruvchi transformatordan foydalanilganda esa kelgusi hisob-kitoblarda toʻg’rilagichga ikkilamchi chulg’am tomonidan hosil qilinadigan nominal kuchlanish U2=U2H= 205 V ulanishi hisobga olinishini e’tiborga olish lozim.

3. Sozlash tavsifnomasini hisob-kitob qilish

Sozlash tavsifnomasi ─ bu transformator chiqish kuchlanishining tahliliy yoki grafik koʻrinishida boshqarish burchagiga bog’liqligi. Tavsifnomani qurish uchun boshlang’ich sifatida oʻzgartgichning ish rejimi va ventilь sxemasiga keltirilgan U2 kuchlanish xizmat qiladi.

Hisoblangan rejim sifatida aktiv-induktiv yuklamada ishlagandagi uzluksiz toklar rejimi tushuniladi. Sozlash tavsifnomasi toʻg’rilagichdagi va toʻg’rilangan kuchlanish zanjiridagi kuchlanish tushuvi.

Oʻzgartgichda boshqarish burchagi α=0 boʻlgandagi toʻg’rilangan kuchlanish qiymati quyidagicha aniqlanadi:                (3.1)

Aktiv-induktiv yuklamaga ishlaganda uch fazali boshqariluvchi simmetrik koʻprikli toʻg’rilagichning sozlash tavsifi uzluksiz toklar rejimida  (3.1 rasm) quyidagi koʻrinishda boʻladi: Udα=Udo∙Cosα      (3.2)

3.1 rasm. Sozlash tavsifi Uda= f(a)

a burchakni 00dan 900gacha oʻzgartirib, sozlash tavsifini qurish uchun qiymatlarni hosil qilamiz.

3.2 formula boʻyicha boshqarishning minimalь (an) va maksimalь (ak) sozlash  burchaklari qiymatlarini hisoblaymiz:

Uda max=220 B –maksimalь kuchlanish, Uda min=22 V –minimalь kuchlanish.             

4. Silliqlovchi reaktorni tanlash va hisoblash

Boshqariluvchi toʻg’rilagichning tashqi tavsifi

4.1 Yuklama zanjirining zarur induktivligi

Uzluksiz toklar rejimini ta’minlash uchun yuklama oʻzgarishining barcha diapazonida toʻg’rilangan tok zanjirida quyidagi induktivlik boʻlishi lozim:

,    qaysiki    (4.1)

KPmax=0,348─toʻg’rilangan kuchlanish boshqaruv burchagining ishchi 

diapazonida pulьsatsiya koeffitsientining maksimal qiymati; fc=50 Gts ─ 

tarmoq kuchlanishi chastotasi; mp=6 ─ toʻg’rilash sxemasining pulьslanish koeffitsienti; 

Id min=0,15×In=11,94 (A) ─ yuklama uzluksiz tokining yuqori chegarasi. [L. 9]

 Toʻg’rilangan tok oqadigan konturdagi induktivlik:    LS=kLT+Lya,     qaysiki   (4.2)

k ─ transformatorning fazalari soni, LT=XT/(2πfc) ─ transformator fazasining induktivligi.     

                                LT = 0,047/(2. 3,14. 50) = 0,00015 (Gn),

                      LS =3. 0,00015 +4,606. 10-3 = 5,056 (mGn) 

                      LS =5,056 Gn > Ld =4,284 Gn sharti bajariladi, demak tok pulьsatsiyalarini kamaytirish uchun qoʻshimcha silliqlovchi reaktorga zarurat yoʻq.

 4.2 Boshqariluvchi toʻg’rilagichning tashqi tavsifini qurish

Oʻzgartgichning ishlash jarayonida yuklamadagi kuchlanish Ud sozlash tavsifi boʻyicha aniqlangan kuchlanish  Uda dan oʻzgarmas tok zanjirining umumiy qarshiligi Rd dagi kuchlanish tushuvi kattaligicha kichik.       Ud=Uda-IdnRd    qaysiki   (4.3)

Rd qarshiligi transformator RT silliqlovchi reaktor Rsr va oʻzgartgichning anod toklari oʻtadigan kommutatsion Rp qarshiliklaridan hosil boʻladi. 

Rd=RT +Rsr+Rp              (4.4)                        qaysiki   (4.5)

ni = 6 ─ uch fazali koʻprikli sxemadagi ekvivalent ventillarning soni         Rd = 0,021 +0,045 = 0,066 (Om) 

Tiristorli oʻzgartgichning uzluksiz toklar zonasida (4.3) formula boʻyicha qurilgan tashqi yuklanish tavsiflari toʻg’ri chiziqlar oilasidir, har bir toʻg’ri chiziqni ikkita nuqta yordamida chizish (4.1 rasm) mumkin: 

─ salt yurish: Id=0, Ud=Uda ;

─ hisoblangan (nominalь) yuklama: Id=Idn , Ud=Uda─IdnRd 

Har bir tavsif chizig’i uchun uzluksiz tok chegarasini quyidagi formula boʻyicha aniqlaymiz:   

, qaysiki (4.6)

KPα ─ toʻg’rilangan kuchlanishning boshqarish burchagi uchun qabul qilingan qiymatiga tegishli pulьsatsiya koeffitsienti.

,,

,

.

Tavsiflarni α=37,4060, α=450, α=600, α=85,4440 boshqaruv burchaklari uchun quramiz.

1. α = 37,4060,    Id = 0, Ud = 220 V;    Id = Id n,    Ud = 218 V; 

2. α = 450,           Id = 0, Ud = 196 V;    Id = Id n,     Ud = 194 V;

3. α = 600,           Id = 0, Ud = 138 V;    Id = Id n,     Ud = 136 V;

4. α = 85,4440,    Id = 0, Ud = 22 V;      Id = Id n,     Ud = 19 V.

4.1 rasm. Tashqi tavsif Ud =f(Id)

5. Ishchi va avariya rejimlarini hisoblash

5.1 Oʻzgartgichning ishchi rejimi