Diniy ekstremizm va terrorizm

Dunyo hamjamiyatining ekstremizm va terrorizmga qarshi kurash tajribasi

Reja:

1. Diniy ekstremizmning ijtimoiy mohiyati.
2. Diniy terrorizm
3. Dindagi turli yot oqimlarning salbiy davolari. 

Manbalar diniy ekstremizm va terrorizm kabi hodisalarning ildizlari uzoq tarixga borib taqalishidan dalolat beradi. Shunday bo’lsa-da, ular hech qachon ijtimoiy barqarorlik va taraqqiyot uchun bugungidek tahdid solmaganini qayd etish lozim. Zero, hozirda diniy ekstremizm va terrorizm global xarakterga ega bo’lib, dunyoning barcha mamlakatlari hamda mintaqalariga birdek xavf solmoqda. Shunday ekan, uning oldini olish, unga qarshi kurashish insoniyatning istiqboliga daxldor masalaga aylanganini e’tirof etish joiz. Mazkur yo’nalishda kishilik jamiyati oldida kompleks vazifalar dolzarb bo’lib turibdi. 

Ekstremizm va terrorizm bir-biri bilan bog’liq bo’lgan yagona jarayonning birin-ketin rivojlanadigan bosqichlaridir. 

Ekstremizm (lotincha – “aql bovar qilmas darajada”, “haddan oshish”) jamiyatda qabul qilingan qonun-qoidalarga zid bo’lgan, keskin radikal qarashlar va harakatlarni anglatadi. Bunday harakatlarga diniy tus berish diniy ekstremizmga olib keladi. Diniy ekstremizm - jamiyat uchun an’anaviy bo’lgan diniy qadriyatlar va aqidalarni rad etish, ularga zid bo’lgan g’oyalarni aldov va zo’rlik bilan targ’ib qilishga asoslangan nazariya va amaliyotni anglatadi.

Aqidaparastlik (aqida - arabcha – ishonch, biror narsani ikkinchisiga bog’lash) muayyan sharoitda, biron-bir g’oya yoki tamoyilga qat’iy ishonch va uni mutlaqlashtirish asosida shakllangan qoida va tartiblarni hamda ularni sharoit, holat,  vaziyatni hisobga olmagan holda, ko’r-ko’rona qo’llash va urinishni anglatadi. U muayyan qonun va qoidalar ta’sir doirasini sun’iy ravishda kengaytirishga urinishda yorqin namoyon bo’ladi. U yoki bu hodisa, qoida yoki tamoyilni mutlaqlashtirishga asoslangan yondashuvni ijtimoiy hayotning istagan sohasidan topish mumkin.

Diniy ekstremizm kelib chiqishining birinchi va asosiysi sababi bu - mutaassib fikr va qarashlarning paydo bo’lishidir.

Mutaassiblik (fanatizm – frantsuzcha-“ibodat”) muayyan g’oyalarning to’g’ri ekaniga qattiq ishonish, ularga mukkasidan berilish, “o’zgalar” va “o’zgacha” qarash va g’oyalarga murosasiz munosabatda bo’lish, boshqa firqa va mazhablarni butunlay rad etgan holda, ularni tan olmaslikda namoyon bo’ladi. Mutaassiblik barcha davrlarda turli din va yo’nalishlar orasida keskin nizo va to’qnashuvlar kelib chiqishiga sababchi bo’lgan.

Ayni paytda, dunyoviy va diniy bilimlarning sayozligi, sof diniy tushunchalarning asl mazmunini bilmaslik ham diniy ekstremistik g’oyalarning tarqalishiga sabab bo’lishi mumkin. Darhaqiqat hozirgi kunga kelib diniy ekstremistik tashkilotlar keng tarmoqli tizimga aylanib ulgurdi. Bu chuqur o’ylangan strategiyaning bir qismidir.

Avvalo, barcha ekstremistik tashkilotlar bir tadqiqot markazlari, ta’bir joiz bo’lsa “g’oyaviy laboratoriya”lar mahsuli ekanini alohida qayd etishimiz lozim. O’rganish bunday oqimlar qarashlari va amaliyoti Misrning Ismoiliya shahrida 1928 yilda paydo bo’lgan “Musulmon birodarlar” (arabcha – “Jamoat al-Ixvon al-muslimin”) diniy-siyosiy tashkilotiga borib taqalishini ko’rsatadi. 

Ma’lumotlarga ko’ra, hozir dunyoda 500 ga yaqin terrorchi tashkilotlari mavjud bo’lib, ularning 80 % islom niqobi ostida faoliyat yuritadi. Ular qatoriga «al-Qoida», «Musulmon birodarlar», «Hizbut-tahrir», «al-Jihod al-Islomiy», «at-Takfir val-Hijra» (Misr), «Abu Sayyof» (Filippin), «Ozod Achex», «Lashkari jihod» (Indoneziya), «Qurolli islomiy harakat» (Jazoir) kabilarni kiritish mumkin.

Hozirgi kunda din niqobi ostida harakat qilayotgan g’oyaviy destruktiv oqimlar o’z faoliyatlarini turli aloqa vositalari orqali, ayniqsa, global tarmoq orqali, turli ijtimoiy kanallarda olib borishga katta e’tibolr qaratayotganliklari kuzatilmoqda. Bunday salbiy harakatlarga esa ma’rifat bilan, dinning asl mohiyatini o’rganish orqali, sof ta’limotlar orqali kurashish dolzarb masalaga aylangan. Mazkur kurash maydonida esa jamiyatdagi barcha kuchlar va tabaqalar birlashib, yagona g’oya bilan, taraqqiyot va ma’rifatga intilish orqali g’alabaga erishish mumkin.