O’RGANILAYOTGAN TIL NAZARIY ASPEKTLARI FANINING O’QUV DASTURI

Fan/modul kodi

O’TNA30118

O’quv yili

2023-2024

Semestr

7/8

Кreditlar

3

Fan/modul  turi

Majburiy

Ta’lim tili

Ingliz

Haftadagi dars soatlari

6/4

1.

Fanning nomi

Auditoriya soatlari

(soat)

Mustaqil ta’lim

(soat)

Jami yuklama

(soat)

I. Fanning mazmuni.

Fanni o’qitishdan maqsad – talabalarga o’rganilayotgan tilning asosiy nazariy tushunchalari, chet tilini o’rganishning uslub va yondashuvlari, tilning ilmiy bilimlar tizimida tutgan o’rni va ahamiyati bilan tanishtirish, ularga til sathlarining nutqiy muloqot jarayonida kuzatiladigan asosiy qonuniyatlarini o’rgatishdan iborat.

Fanning vazifasi – talabalarga til nazariy aspektlarining bir-biri bilan o’zaro munosabatlari to’g’risidagi ilmiy-nazariy tushunchalarni o’rgatish, ularning tabiiy til mohiyati to’g’risidagi bilimlarini kengaytirish, tilning ichki tuzilmasi, til qatlamlari va birliklarini ilmiy asosda tadqiq etish ko’nikmalarini rivojlantirishdir.

II. Asosiy nazariy qism (ma’ruza mashg’ulotlari)

 “O’rganilayotgan til nazariy aspektlari” fani tarkibida 5 ta modul – “Leksikologiya”, “Nazariy fonetika”, “Nazariy grammatika”, “Stilistika” va “O’rganilayotgan til tarixi” o’qitiladi.

II.I. Fan tarkibiga quyidagi mavzular kiradi: 

1. LEKSIKOLOGIYA

1-mavzu. “Leksikologiya faniga kirish”

Fanning mazmuni. Leksikologiya fan sifatida. Leksikologiya terminining paydo bo’lishi va rivojlanishi. Leksikologiyaning boshqa fanlar bilan bog’liqligi. Fanning predmeti va ob’ekti, fanning metodi va ishlatish yo’llari. Leksikologiya fanining bo’limlari va uning boshqa qismlari bilan bog’liqligi.

2-mavzu. Leksikografiya

Leksikografiyaning fan sifatida rivojlanishi. Lug’atlarning asosiy turlari: ensiklopedik, lingvistik, izohli va tarjima lug’atlari. Lug’at turlari muammosi va ularni yaratish uslublari. Lug’atlar uchun so’z tanlash, lug’at maqolalarining tuzilishi va boshqalar. Ingliz, nemis, fransuz va ispan tillaridagi lug’atlarning asosiy turlari: izohli va Atarjima lug’atlari, sinonimlar lug’ati, frazeologik birliklar lug’ati, etimologik, ideografik, maxsus lug’atlar, neologizmlar lug’atlari va boshqalar.

O’quv lug’atlarining tuzilishi (so’zlarning birikish yo’llari lug’ati, ko’p qo’llaniladigan so’zlar lug’ati). Turli lug’atlarda so’z ma’nolarini ochib berish yo’llari. Tarjima jarayonida lug’at bilan ishlash, So’zning izohli tahlilini o’rganish, boshqa lug’atlardagi izohlari bilan qiyoslash. Til lug’at tarkibining o’zgarishi sotsiolingvistik hodisa ekanligi. Lug’at tarkibining sifat va son jihatdan o’zgarishi. Lug’at tarkibining leksik va stilistik tasnifi. So’zlarni ishlatilishi jihatidan tasnif etish. Umum iste’mol so’zlari va maxsus leksika. Arxaizmlar, istorizmlar, neologizmlar, ularning tarixiy bog’liqligi va o’zaro ta’siri. Asosiy va yordamchi so’z turkumlarining son jihatidan o’zaro farqi. Nomlashning faolligi va lug’at tarkibining boyish yo’llari. So’zning ma’no taraqqiyoti rivoji, boshqa tillardan kirgan so’zlar qatlami. 

3-mavzu. Semasiologiya

So’z til lug’at tarkibining asosiy birligi sifatida. So’zning morfema, so’z shakli, so’z birikmasidan farqli xususiyatlari. Motivatsiya tushunchasi.

Idiomatika va motivatsiya turlari: fonetik, morfologik, semantik. Ma’no va so’z ma’nosining tuzilishi. O’rganilayotgan til, ona tili va boshka tillardagi so’zlarning semantik tuzilishi. So’z ma’nosining tuzilishini o’rganishda paradigmatika va sintagmatikaning roli. Kontekst va uning turlari. Sodda, tub, yasama va qo’shma so’zlarning o’ziga xos ma’nolari. So’z ma’nosi va uning tuzilishi.

Frazeologik birliklar ma’nolarining xususiyatlari, ma’no turlari tasnifi.

So’zning leksik- semantik variantlari.

4-mavzu. So’z ma’nosining o’zgarishi va natijalari

 Ma’no tuzilishida sinxronik va diaxronik qarashlar va uning rivojlanish qonuniyatlari. Lug’at birligini semantik guruhlarga ajratish. 

5-mavzu. Semantik maydon tushunchasi

Monosemiya, polisemiya, omonimlar-til birliklari sifatida. Giperonimiya va giponimiya muammolari. Sinonim, antonim va masalalari, va ularning manbalari, tasnifi, tilni boyitishi va til rivojlanishidagi ahamiyati.

6-mavzu. So’zlarning semantik klassifikatsiyasi

Ingliz tilida so’zlarning semantik qatlami, kitobiy uslub, so’zlashuv uslubida so’zlar, so’zlarning turli semantik va nosemantik guruhlari. 

7-mavzu. So’zning morfologik tuzilishi

Bir va ko’p morfemali so’zlar. Morfemaning leksik birlik ekanligi.

Morfemalar turlari va sinflari. So’z negizi va uning turlari. Hozirgi zamon ingliz tilida so’z tuzilishining turlari. So’z tuzilishiga diaxronik va sinxronik qarash. Morfemalar yasash. Morfema va allomorfemalar. So’z tuzilishini morfemik tahlil qilish asoslari va ularning so’z yasash tahlilidan farqi.

8-mavzu. So’z yasash

         So’z yasash usullari. So’zning asosiy tarkibiy qismlari. So’z negizi. O’zakning tuzilishi va semantikasi. Keng va kam tarqalgan usullar bilan so’z yasash. Leksik nomlashda so’z yasashning roli va o’rni. So’z yasash qatorlari zanjiri. Old qo’shimchalar va ularning turlari. Har xil mezonlarga asoslanib old qo’shimchalarni tasnif etish. O’zak old qo’shimchalarning semantikasi. YArim old qo’shimchalar yordamida so’z yasash. Qo’shma so’zlarning so’z yasashning keng tarqalgan yo’llaridan biri ekanligi. An’anaviy va zamonaviy tilshunoslikda qo’shma so’zlarni tasnif qilish asoslari. Qo’shma so’z yasashning har xil turlari, ularning keng tarqalganligi. Qo’shma so’zlarni ona tiliga tarjima qilish yo’llari. Konversiya, uning kelib chiqishi va asoslari. So’z yasalish yo’lini aniqlashda konversiyadagi semantik aloqalarning asosiy mezon ekanligi. Konversiyaning keng tarqalganligini belgilovchi asosiy omillar.

Konversiyani tarjima qilish muammolari. Qisqartma so’zlar (abbreviatsiya). Qisqartma so’zlarning turlari. Klippinglar. Qisqartma so’zlarni tarjima qilishdagi qiyinchiliklar. So’z yasashning kichik usullari: ma’no kengayishi, tovush va urg’u ko’chishi, tovushga taqlid qilish va reduplikatsiya, grammatik shakllarning leksikalizatsiyalashuvi va so’z yasashda har xil turlarning birikuvi.

9-mavzu. Frazeologiya

 Frazeologiyaning maqsad va vazifalari. Turg’un va erkin birikmalarni farqlash muammosi, ularni farqlovchi belgilar. Leksik birikish. Turg’un birikmalar va ularning har xil mezonlarga asosan tasnifi. Frazeologik birliklarning yuzaga kelish yo’llari. So’z va so’z birikmasining o’xshashligi va farqi. Frazeologik birliklar va ularni tarjima qilish muammolari.

Frazeologik birliklarning lingvokulturoliya va pragmatika jihatdan xususiyatlari.

10-mavzu. Etimologiya

Til lug’at tarkibining etimologik jihatdan tasnifi. O’rganilayotgan tilda keyin paydo bo’lgan va boshqa tillardan kirib kelgan so’zlar. Xorijiy tillardan kirib kelgan so’zlarning turlari, o’zlashtirilishi, assimilyasiyasi, lug’at tarkibi va so’z yasash tizimiga ta’siri. Baynalminal so’zlar. Etimologik lug’atlar.

11-mavzu. Tilning lug’at sostavidan foydalanish metodlari

Til lug’at birliklaridan foydalanish. Leksik tadqiq qilish jarayoni, bosqichlari va metodlari

2. NAZARIY FONETIKA

1-mavzu. Fonetika lingvistik fan sifatida

Fonetika lingvistik fan sifatida, turli fonologik maktablar va fonologik nazariyalar, olimlarning tovushlar haqidagi fikrlari. 

2-mavzu. O’rganilayotgan til fonemalarining tilning turli variantlarida ifodalanishi

O’rganilayotgan tilning turli variantlarida unli va undoshlarning talaffuz farqlari.

3-mavzu. O’rganilayotgan tilda segment fonemalar

Segment fonemalarning artikulyasion tomoni: tovushlar hosil bo’lishining to’rt mexanizmi (kuch, tebranish, rezonatorlik va to’siqni engish), ularga aloqador bo’lgan nutq organlari. Nutq organlarining tuzilishi, faoliyati va vazifalari.

Unli tovushlarni tasnif qilishda o’zbek, rus, Evropa va Amerika olimlarining fikrlari. Unlilarning talaffuz turg’unligiga ko’ra (monoftong, diftong, diftongoid), tilning gorizontal va vertikal harakatiga ko’ra, lablarning holatiga ko’ra, tarixiy cho’ziqligiga ko’ra, nutq organlarining taranglashuviga ko’ra tasnifi. O’rganilayotgan til unlilarini rus va o’zbek tili unlilari bilan qiyoslash. Undosh tovushlarni tasnif qilishda rus, o’zbek, ingliz, nemis, fransuz, ispan va amerika olimlarining fikrlari. Undosh tovushlarni tovush paychalarining ishtirokiga ko’ra va talaffuz kuchiga ko’ra; faol va passiv nutq organlariga ko’ra; tovush hosil bo’lishida to’siqning turiga ko’ra va shovqinning xarakteriga ko’ra; kichik tilning faoliyatiga ko’ra tasnifi. O’rganilayotgan tilda affrikat tovushlarining soni haqida fikrlar. O’rganilayotgan tildagi undoshlarni rus va o’zbek tili undoshlari bilan qiyoslash. Unli va undosh tovushlarning hosil bo’lishida asosiy farqlar. Turli tillarda mavjud bir xil tovushlarning sifat jihatidan farqlanishi. Artikulyasion baza tushunchasi.

Segment fonemalar hosil bo’lishining akustik tomoni: nutq tovushlarining, fizik xususiyatlari (tovush tebranishi, cho’ziqligi, ovoz toni), ularning artikulyasion shakli. Segment fonemalarning fonologik tomoni: fonemaga ta’rif berish muammosi.

4-mavzu. Fonema nazariyasi

Fonemaning uch xususiyati yaxlitligidan iboratligi: uning material (talaffuz) tomoni, abstraktligi, umumiyligi, funksional, ya’ni ma’no farqlay olish xususiyati. Fonema va uning variantlari (allofonlar). Segment fonemalarning konstitutiv va distinktiv vazifalari. Urg’usiz unlilar va ularning tasnifi. Transkripsiya va uning turlari. Nutq tovushlarining o’zgarishi va ularning turlari. Bu haqda Moskva va Sankt Peterburg olimlarining qarashlari. Assimilyasiya, akkomodatsiya va eliziya kabi tovush o’zgarishi xususiyatlari.

5-mavzu. Tillarda bo’g’in qurilishi

Bo’g’in fonetikaning talaffuz birligi sifatida. Bo’g’inning nutqdagi vazifalari. Bo’g’in hosil qiluvchi tovushlar. Bo’g’inning tarkibiy qismlari va turlari. Bo’g’in boshida va oxirida unli va undoshlarning birika olishi. O’rganilayotgan xorijiy tilda bo’g’in ajratish qoidalari. Bo’g’in haqida mavjud nazariyalar. Bo’g’inning vazifalari.

6-mavzu. So’z urg’usi

So’z urg’usi tushunchasi, ularning turlari (dinamik, musiqiy, sifat va miqdor urg’ulari). So’z urg’usining xususiyatlari. Urg’uning o’rni va darajasi. Urg’u o’rnini belgilovchi omillar (retsessiv, ritmik, grammatik va semantik), ularning o’zaro munosabati. So’z urg’usining vazifalari.

7-mavzu. Intonatsiya

         Intonatsiya ta’rifi. Tor va keng ta’rif. Intonatsiyaning tashkiliy qismlari va ularning vazifalari. Intonatsiya va prosodiya. Intonatsiyaning melodik komponenti, uning ta’rifi va vazifalari. Tekst hosil qilishda melodik komponentning roli. Melodik komponentning turlari. Intonatsiyaning gap urg’usi komponenti, uning ta’rifi va vazifalari. Gap urg’usining turlari. Gap urg’usi va so’z urg’usi munosabati. Gap urg’usining matn tuzishda ritmik va intonatsion guruhlar hosil qilishdagi roli. Gap urg’usining melodik komponent bilan o’zaro munosabati va gapning kommunikativ markazini hosil qilish qobiliyati. Gap urg’usining vazifalari. Intonatsiyani yozma ifodalash turlari (L. Armstrong va I. Uord sistemasi va R. Kingdon metodi). Intonatsiyaning raqamli va pog’onali ifodalanishi. Intonatsiyada nutq tezligi (temp), ovoz bo’yog’i (tembr), pauza (to’xtam) va ritm (urg’uli va urg’usiz bo’g’inlar ketma-ketligi) kabi birliklarning vazifalari. Intonatsiyaning fonologik vazifasi. Intonema tushunchasi. Intonatsiyaning matn hosil qilish vazifasi. 

8-mavzu. Nutqning fonostilistik xususiyatlari

Fonostilistikaning asosiy o’rganish ob’ektlari. Talaffuz normasi va uning stilistik farqlanishi masalasi. Fonetik uslublarni ifodalashda ekstralingvistik va paralingvistik vositalar. Tovush va intonatsiya stilistikasi. Intonatsion uslub turlari. Fonetik sinonimiya masalasi. Tovushlar simvolizmi tushunchasi.

3. NAZARIY GRAMMATIKA

1-mavzu. Nazariy grammatika faniga kirish

O’rganilayotgan tilning genetik va morfologik xususiyatlari. Morfologiya va sintaksis. Grammatikaning ta’rifi. Grammatik shakl va grammatik ma’no. 

2-mavzu. Til va nutq tushunchalarini farqlash 

Til va nutq. Aktualizatsiya. Grammatik qurilishning birliklari. Tilni grammatik jihatdan tasvirlashnnng turlari. Grammatikadagi metod va nazariy yo’nalishlar.

3-mavzu. Morfologiya

O’rganilayotgan tilning grammatik vositalari: tilning grammatikqurilishi. Tilning morfologik qurilishi. Gapda so’z tartibi, yordamchi so’zlar, grammatik qo’shimchalar, urg’u va intonatsiya, o’zak tarkibidagi tovushlar o’zgarishi. Morfema, morf, allomorf va ularning strukturaviy turlari. Morfemannng turlari. Analitik shakl tushunchasi. Til grammatik tizimining xususiyatlari. So’z turkumi. Asosiy so’z turkumlari. Mustaqil va yordamchi so’zlar. O’rganilayotgan tilda so’z turkumlarining umumiy xususiyatlari. So’z turkumlarining shakl va ma’nolari. Transpozitsiya xodisasi.

4-mavzu. Grammatik kategoriyalar

Grammatikadagi asimmetriya hodisasi. Funksional yondashuv. Grammatik kategoriyalar. Grammatik kategoriyaning mazmun plani. Grammatik kategoriyaning ifoda plani. O’rganilayotgan til grammatik tuzilishining o’ziga xos xususiyatlari. Grammatik ma’noni ifoda etuvchi vositalar. Grammatik kategoriyalar. Grammatik shakl va grammatik ma’no tushunchalari. So’zning sintetik va analitik shakllari.

So’z turkumlari va gap bo’laklari orasidagi munosabat. So’zning morfologik strukturasi. Morfema va uning turlari. Kombinatorika tushunchasi. 

5-mavzu. So’z turkumlari

So’z turkumi tushunchasi, so’z turkumi tushunchasi mezonlari va turli olimlarning so’z turkumi haqida fikrlari 

6-mavzu. Ot so’z turkumi

Xorijiy tilda otning distributiv belgilari. Ularning boshqa so’z turkumlari yordamida qo’shilishi. Otning so’z turkumi sifatida morfologik va semantik xarakteristikasi. Otlarning asosiy semantik guruhlari. Son kategoriyasi. Otlarda ko’plik kategoriyasining ishlatilishi. Jamlovchi va partitiv otlar. Determinativlar. Determinativlarning so’z turkumi sifatidagi umumiy xossalari. Determinativlarning semantikasi. Kelishik kategoriyasi, kelishik kategoriyasi haqida har xil nazariyalar. Egalik kelishigining shakli va uning qo’llanish xususiyatlari. Aniqlik-noaniqlik kategoriyasini ifodalovchi asosiy vosita. Artiklning umumnazariy muammolari, artiklning funksiyalari, Rod kategoriyasi

7-mavzu. Sifat va ravish

Sifat so’z turkumi sifatida. Uning asosiy xususiyatlari. Sifatning semantik tasnifi. Qiyoslash kategoriyasiga oid olmoshlarning semantikasi, sintaktik xossalari, grammatik kategoriyalari va shakllari. Ravishning semantik - grammatik guruhlari. Adverbializatsiya.

8-mavzu. Son, Olmosh

Son-so’z turkumi sifatida. Conning turlari. Sonning gapdagi vazifalari. Olmosh so’z turkumi sifatida. Olmoshning kelishik kategoriyasi. Olmoshning semantik va strukturaviy turlari.

9-mavzu. Fe’l

Fe’l - so’z turkumi sifatida. Uning leksik, morfologik va sintaktik xususiyatlari, umumiy va farq qiluvchi tomonlari. Fe’lning morfologik vazifasiga ko’ra tasnifi: mustaqil fe’llar, o’timli va o’timsiz fe’llar, ma’no jihatidan tugallangan va tugallanmagan fe’llar. Fe’lning grammatik kategoriyalari: aspekt (tarz) kategoriyasi, nisbat kategoriyasi. Majxul nisbatning keng tarqalish sabablari. Majxul konstruksiyalarning qo’llanish xususiyatlari.

Fel mayllari. Ular to’g’risidagi zamonaviy konsepsiyalar. Fe’lning semantik - grammatik guruhlari. Fe’l tizimidagi grammatik ma’nolarni ifoda qilish vositalari. Fe’lning shaxssiz formalari. Infinitiv, gerundiy va sifatdosh. 

10-mavzu. Yordamchi so’z turkumlari

Artikl, ko’makchi, bog’lovchi, yuklama va modal so’zlar.

11-mavzu. Sintaksis va uning o’rganadigan ob’ekti

Morfologiya va Sintaksis. Sintaktik strukturalar. Sintaksisda modellash tushunchasi. Gapni tahlil qilish metodlari. Grammatikaning turlari: an’anaviy grammatika, mantiqiy grammatika, strukturaviy grammatika, bevosita tashkil etuvchilarga ajratish grammatikasi, transformatsion grammatika, generativ grammatika, kelishik grammatikasi, kognitiv grammatika. O’rganilayotgan tilda til birliklari orasida kuzatiladigan sintaktik aloqalar turlari; Koordinatsiya, Subordinatsiya, Predikatsiya, Birlamchi va ikkilamchi predikatsiya tushunchalari. Murakkab tarkibli strukturalar. Polipredikativ qurilmalarning strukturaviy-funksional tahlili. 

12-mavzu. Gap

Gap tushunchasini aniqlash xaqidagi asosiy fikrlar. Gapni aniqlashda klassik yondashuv. Gap tasnifi. Gapning maqsadga ko’ra turlari: bir bosh bo’lakli va ikki bosh bo’lakli gaplar. Gapda ellipsis tushunchasi. Bir bosh bo’lakli va ikki bosh bo’lakli gaplarning farqi. 

13-mavzu. Gapninig muloqot maqsadiga ko’ra va tuzilishiga ko’ra turlari

         Gap – kommunikatsiya birligi sifatida, gapning vazifasi, tuzilishi.

Asosiy va ikkinchi darajali bo’laklar. Ega. Eganing ifoda vositalari. Kesim - gapning asosiy belgisi sifatida. Modallik tushunchasi. Kesimning asosiy xususiyati. Modallik kategoriyasining ifoda usullari. So’z birikmasi. Birikma xosil bo’lish omillari. So’z birikmasining strukturaviy - funksional tipologiyasi. So’z birikmasining komponentlari o’rtasidagi semantik munosabatlar. Gap bo’laklarining strukturaviy tiplari. Gap bo’laklari va so’z turkumlari o’rtasidagi munosabat. Predikativlik munosabatlarning o’ziga xos shakllariga ega bo’lgan gaplar. Qisqartirilgan sintaktik strukturaga ega bo’lgan gaplar. To’liqsiz gaplar. Atov gaplar. Polipredikativlik va murakkablashgan gaplar. Qo’shma gaplar. Bog’langan qo’shma gaplar. Ergashgan qo’shma gaplar. 

4. STILISTIKA

1-mavzu. “Stilistika” fanning mazmuni, predmeti va metodi

Stilistika kursining dolzarbligi va vazifalari. Stilistika zamonaviy tilshunoslik yo’nalishlari nigohida. Stilistikaning boshqa fanlar bilan bog’liqligi: stilistika va kommunikativ lingvistika, stilistika va pragmalingvistika, stilistika va lingvokulturologiya. Stilistika turlari: qiyosiy stilistika, amaliy stilistika, furksional stilistika, individual uslub stilistikasi. Stilistik tahlil metodlari. 

2-mavzu. Uslubiy leksika tarkibi

Uslubiy leksika tarkibi: Adabiy so’zlar, neytral so’zlar, va og’zaki so’zlar. adabiy so’zlarning stilistik jihatlari va turlari: atama, arxaizm, neologizm, poetik so’zlar tushunchalari va ularning matndagi stilistik vazifalari. Og’zaki so’zlarning stilistik xususiyatlari va turlari: sleng, vulgarizm, evfemizm, sheva va jargon tushunchalari va ularning matndagi stilistik vazifalari. Tilda me’yor tushunchasi. SHaxsiy yondashuv va me’yor. Umumiy, adabiy, og’zaki va adabiy uslublar xususiyatlari. Registr tushunchasi.

3-mavzu. Funksional uslub tushunchasi

Funksional uslub va uning turlari. Badiiy uslub xususiyatlari: she’riy, drama va nasr uslublarining asosiy til xususiyatlari. Ilmiy uslub xususiyatlari va vazifalari. Publitsistik uslub xususiyatlari va vazifalari. Axborot vositalari uslub xususiyatlari va vazifalari. Axborot vositalari matnida janr turlari va xususiyatlari. Rasmiy uslub vazifalari, rasmiy uslub turlari va ularning lisoniy xususiyatlari.

4-mavzu. Leksik stilistik vositalar

Ifoda va stilistik vosita tushunchasi. Stilistik vazifa tushunchasi va turlari. Leksik ma’no turlari. Stilistik vositalarning til sathlari aro turlanishi: metafora, metonimiya, ironiya, epitet, mubolag’a, oksimoron, antonomasiya, zevgma, so’z o’yini tushunchasi, lisoniy ahamiyati va vazifalari. 

5-mavzu. Leksik-sintaktik stilistik vositalar

O’xshatish, perefraza, litota, gradatsiya, antiteza, allyuziya, o’zlashtirma gap tushunchalari, ularning lisoniy ahamiyati va vazifalari. 

6-mavzu.  Sintaktik stilistik vositalar

Sintaktik stilistik vositalarning lisoniy ahamiyati va vazifalari. Gap qurilishidagi o’zgarishlarga asoslangan stilistik vositalar: bir bosh bo’lakli gap, inversiya, parallel konstruksiya, xiazm, takror, sanash, polisindeton, asindeton va ritorik so’roq gap. Og’zaki nutqda gap tarkibi o’zgarishlariga asoslangan stilistik vositalar: ellipsis, tugallanmagan gap, ajratilgan kostruksiya.

7-mavzu. Fonetik stilistik vositalar

Yufoniya, alliteratsiya, onomatopiya tushunchalari va ularning lisoniy ahamiyati va vazifalari.

8-mavzu. Matn tahlilining vazifasi

Adabiy matn tushunchasi. Matn mazmuni, obraz strukturasi: muallif obrazi, tabiat obrazi, asar qahramoni obrazi, badiiy detal tushunchasi va uning turlari. Matn badiiy kompozitsiyasi. Badiiy detal turlari va vazifalari. Matn lingvistikasi asosiy tushunchalari, Matn kategoriyasi turlari: informativlik kategoriyasi, modallik kategoriyasi, matn bog’likligi va yaxlitligi kategoriyasi, matn segmentatsiyasi, o’rin payt kategoriyasi, intertekstuallik kategoriyasi. Badiiy asar nomlari, turlari va uning informativligi. Badiiy asar nomining konseptual axborotni ochib berishdagi o’rni. Matn tahlili metodlari. Matnning konseptual ahamiyati. Matnning milliy – madaniy xususiyatlari. Matnni stilistik, pragmatik, lingvokulturologik jihatdan tahlil etish. 

5. O’RGANILAYOTGAN TIL TARIXI

1-mavzu.  Roman - german tillari haqida umumiy ma’lumot

Roman va german tillarining hind-evropa tillar oilasida tutgan o’rni. Hozirgi zamon roman va german tillari, ularning tarqalishi va tasnifi. Roman va German qabilalari haqidagi ma’lumotlar: (Piteas, YUliy Sezar, Tatsit) roman va german qabilalarining tasnifi va “xalqlarning buyuk ko’chishi” davrida ularning joylashishi. Roman - german va roman tillarining o’ziga xos xususiyatlari: undoshlarning birinchi ko’chishi, Grimm qonuni, Verner qonuni, unlilarning o’zgarishi, otlarning turlanish tizimi, fe’llarning miqdor o’zgarishi va suffiksli fe’llarga ajralish tizimi, qadimgi alifbo, roman va german tillarining eng muhim yozma yodgorliklari va ularning tasnifi.

2-mavzu. Tillar tarixini davrlashtirish muammosi

Evropa qit’asida Kelt qabilalari. Rim qo’shinlarining Britaniya orollarini bosib olishi, Rimliklar qurgan tarixiy obidalar. Mintaqada g’arbiy german qabilalari va ularning Rim bilan aloqasi. Anglo-sakson, friz va yut qabilalarining Britaniya orollarini istilo qilishi va anglo – sakson davlatlarining yuzaga kelishi. Lotin tili va uning roman tillarining shakllanishidaagi o’rni va ahamiyati. Qadimgi alfavitlar va yozma yodgorlikllar Nemis tilining paydo bo’lish tarixi. Roman-german tillari tovush tizimining tarixiy qonuniyatlari; palatallashuv. Sonor undosh birikmalari oldida unlilarning cho’zilishi, keyingi undoshning tushib qolishi natijasida unlilarning cho’zilishi. Undoshlarning birinchi va ikkinchi ko’chishi 

3-mavzu.  Morfologiya

Roman-german tillari morfologiyasi. Otning grammatik kategoriyalari: rod, son, kelishik. Negiz asosida otlarning qadimgi tasnifi. Otlarda ko’plik shakllarining hosil bo’lishi va ularning turlari. So’zning morfologik strukturasi. Ichki fleksiya yordamida o’zakdagi unlining o’zgarishi. Tashqi fleksiya. Fleksiyasiz tovush almashinishi.

4-mavzu.  Qadimgi german va roman tillarida sifat, olmosh va son

Sifatning ikki xil turlanishi: kuchli va kuchsiz turlanish, turlanishlarning paydo bo’lishi. Kishilik olmoshlari, olmoshlarda grammatik kategoriyalar: shaxs, son (ikkilik sonining mavjudligi), Ko’rsatish olmoshlarning paydo bo’lishi. Sanoq sonlar. Tartib sonlar.

5-mavzu.  Qadimgi roman-german davrida fe’l

Kuchli va kuchsiz fe’llar. Preterit – prezent fe’llar va ularning morfologik xususiyatlari. Suppletiv fe’llar. Fe’llarning asosiy grammatik kategoriyalari: shaxs, son, zamon, mayl. Fe’lning analitik shakli masalasi: Nisbat kategoriyasi.

6-mavzu. Qadimgi roman va german tillarida sintaksis

Sintaksis. Gap turlari. So’roq gaplarda so’z tartibi. Gapda bosh bo’laklarning ifoda etilishi. Sodda gapda sintaktik aloqalarning ifodalanishi. Kelishiklarning vazifalari. 

7-mavzu.  Qadimgi roman- german tillari lug’at boyligi

Roman-german tillari lug’at tarkibi va ularning taraqqiyoti. Lug’at tarkibining xususiyatlari. umum hind – evropa va umum roman va german so’zlari, lug’at tarkibining boyib borishi va uning turli yo’llari: Affikslar yordamida so’zlar yasash. So’z yasalish jarayonining mahsuldor va kam mahsullik xususiyatlarini aks ettiruvchi affikslar; Qo’shma so’zlar. qo’shma so’zlarni hosil qilish yo’llari. Tovush almashishi (umlaut); Eski so’zlarning yangi ma’noga ega bo’lishi. O’zlashtirma so’zlarning ishlatilishi. 

8-mavzu. O’rganilayotgan til tarixining o’rta davri

O’rta davrning asosiy tarixiy voqealari. Unlilar tizimining o’zgarishi. Urg’usiz unlilarning hosil bo’lishi va ularning keyinchalik tushib qolishi. O’rta davrda unlilarning cho’zilishi va qisqarishi. Diftonglarning cho’zilishi va qisqarishi. Diftonglarining o’rta davrda cho’zilishi va qisqarishi. Diftonglarining o’rta davrda monoftonglashuvi. Yangi diftonglarning hosil bo’lishi. Undoshlar tizimining o’zgarishi. O’rta davrda grafikasidagi o’zgarishlar. Morfologiya. 12-15 asrlarda morfologiyada sodir bo’lgan o’zgarishlar. Otlarning turlanishida turlanishida kelishiklarning soddalashib borishi va ularning predlogi birikmalar bilan almashtirilishi. Sifat darajalari. Qiyosiy darajalarda analitik shaklning yuzaga kelishi. Olmoshlarning turlanishda ikki kelishikning tizimga o’tishi. Ko’rsatish olmoshlarida ikki turning hosil bo’lishi: yangi olmoshlarning paydo bo’lishi. Aniq va noaniq artikllarning paydo bo’lishi. Kuchli fe’llar tizimidagi o’zgarishlar. Fe’l bo’yicha hozirgi zamon sifatdosh shakllarning o’ziga xos hususiyati. Fe’lning aniq, majhul va o’tgan zamon shakllarining yuzaga kelishi. Ravishdosh va infinitivning paydo bo’lishi. Ravishlarning suffikslar yordamida yasalishi. Suffikslarning soddalashuvi. 

9-mavzu.  Roman- german tillarida sintaksis

Gapning bosh bo’laklaridagi qat’iy tartibning asta – sekin qaror topishi. Qo’shimcha gaplarning rivojlanishi. O’rta davr lug’at tarkibining o’ziga xos xususiyatlari. Ijtimoiy tuzimning o’zgarishi, hunarmanchilik, savdo-sotiq va qishloq xo’jaligi taraqqiyoti munosabati bilan lug’at tarkibining boyib borish yo’llari. Eskirgan so’zlarning yangi ma’noda ishlatilishi, affikslar yordamida yangi so’zlarning ishlatilishi. Ikki til: ya’ni skandinav va fransuz tillari hisobiga ingliz va nemis tili lug’ati tarkibining boyib borishi. 

10-mavzu. Tillar taraqqiyotining yangi davri

Roman –german tillari taraqqiyoti tarixining yangi davridagi asosiy tarixiy voqealari. Milliy tilning vujudga kelishida poytaxt shevasining ahamiyati. Maxalliy shevalarning saqlanib qolishi va ularning ijtimoiy ko’rinishlari. Kasb – hunar jargonlarining paydo bo’lishi. Kitob nashr qilinishi munosabati bilan milliy til yozma shaklining keng tarqalib borishi. YAngi davrda sodir bo’lgan asosiy fonetik o’zgarishlar. “Unlilarning buyuk ko’chishi”. Urg’usiz bo’g’indagi unlilarning tushib qolishi. YAngi unli tovushlarning paydo bo’lishi.

Unlilar va undoshlar tizimida sodir bo’lgan boshqa o’zgarishlar. Tillar grammatik tizimida sodir bo’lgan o’zgarishlar. Fe’llarning noto’g’ri tuslanishi tizimidan to’g’ri fe’llar guruhiga o’tishi. Majhul nisbatning rivojlanishi, ish – harakat va holat passivi ma’nolarning farqlanishi.

III. Seminar mashg’ulotlari bo’yicha ko’rsatma va tavsiyalar

Seminar mashg’ulotlari uchun quyidagi mavzular tavsiya etiladi: 

1. LEKSIKOLOGIYA

1- mavzu. Leksikologiyaning maqsadi va vazifalari.

2- mavzu. Leksikografiya: o’rganilayotgan til lug’at tarkibining umumiy tasnifi.

Lug’atlarning asosiy turlari: ensiklopedik, lingvistik, izohli va tarjima lug’atlari. Lug’at turlari muammosi va ularni yaratish uslublari. Lug’atlar uchun so’z tanlash, lug’at maqolalarining tuzilishi va boshqalar. Ingliz, nemis, fransuz va ispan tillaridagi lug’atlarning asosiy turlari: izohli va tarjima lug’atlari, sinonimlar lug’ati, frazeologik birliklar lug’ati, etimologik, ideografik, maxsus lug’atlar, neologizmlar lug’atlari va boshqalar.

O’quv lug’atlarining tuzilishi (so’zlarning birikish yo’llari lug’ati, ko’p qo’llaniladigan so’zlar lug’ati). Turli lug’atlarda so’z ma’nolarini ochib berish yo’llari. Tarjima jarayonida lug’at bilan ishlash, So’zning izohli tahlilini o’rganish, boshqa lug’atlardagi izohlari bilan qiyoslash. Til lug’at tarkibining o’zgarishi sotsiolingvistik hodisa ekanligi. Lug’at tarkibining sifat va son jihatdan o’zgarishi. Lug’at tarkibining leksik va stilistik tasnifi. So’zlarni ishlatilishi jihatidan tasnif etish. Umumiste’mol so’zlari va maxsus leksika. Arxaizmlar, istorizmlar, neologizmlar, ularning tarixiy bog’liqligi va o’zaro ta’siri. Asosiy va yordamchi so’z turkumlarining son jihatidan o’zaro farqi. Nomlashning faolligi va lug’at tarkibining boyish yo’llari. So’zning ma’no taraqqiyoti rivoji, boshqa tillardan kirgan so’zlar qatlami. 

3-mavzu. Semasiologiya:

So’zlarning fonetik va semantik aspektlari. Kontekst turlari, ma’noning turlari va so’zning leksik-semantik variantlari, semantik maydon. Monosemiya, polisemiya, giper-giponimiya muammolari. Sinonim, antonim va omonimlar va ularning tasnifi. 

4-mavzu. So’zning morfologik qurilishi:

Morfemalar tiplari va sinflari. So’z tuzilishidagi diaxronik va sinxronik qarash. Morfema va allomorfemalar.

5-mavzu. So’z yasash: leksik nom berishda so’z yasashning roli va o’rni. Konversiya, uning kelib chiqishi va asoslari. Qo’shma so’zlarni ona tiliga tarjima qilishning yo’llari. Qisqartma so’zlar.

6-mavzu. Frazeologiya: turg’un va erkin birikmalarni farqlash muammosi.

Ularni farqlovchi belgilar. Frazeologik birliklar va ularni tarjima qilish muammolari. 

7-mavzu. Etimologiya:

O’rganilayotgan tilda paydo bo’lgan so’zlar va boshqa tillardan kirib kelgan so’zlar va ularning turlari, o’zlashtirilishi, assimilyasiya, internatsional so’zlar va etimologik dubletlar. 

8-mavzu.  Matnlarni leksik tahlil qilish jarayoni;

Matndagi so’zlarning morfologik qurilishiga ko’ra tahlil, so’z yasalish uslubiga ko’ra tahlil, so’zlarning semantik va polisemantik xususiyatlariga ko’ra tahlil, so’zlarning matndagi asl va frazeologik ma’nosiga ko’ra tahlili, so’zlarning etimologik xususiyatlariga ko’ra tahlili.  

2. NAZARIY FONETIKA

1-mavzu. Nazariy fonetikaning maqsad va vazifalari. 

2-mavzu. Fonologik nazariyalar. 

3-mavzu. O’rganilayotgan tilda talaffuzning asosiy turlari. 

4-mavzu. O’rganilayotgan tilda unli tovushlar tizimi. 

5-mavzu. O’rganilayotgan tilda undosh tovushlar tizimi. 

6-mavzu. Fonemalarning nutqdagi o’zgarishi. 

7-mavzu. O’rganilayotgan tilda bo’g’in tuzilishi.

8-mavzu. O’rganilayotgan tilda so’z urg’usi. 

9-mavzu. O’rganilayotgan tilda ohang tuzilishi.  

10-mavzu. Fonostilistika va uning asosiy xususiyatlari.

3.Nazariy grammatika

1-mavzu. Nazariy grammatika fanining maqsadi va predmeti. 

2-mavzu. Til va nutq. Grammatikada metod va nazariy yo’nalishlari. Grammatik tahlil usullari. 

3-mavzu. So’zning morfologik qurilishi: morfemalar tiplari va sinflari. So’z tuzilishidagi diaxronik va sinxronik qarash. Morfema va allomorfemalar. 

4-mavzu. Morfologiya. Grammatik shakl va grammatik ma’no. Grammatik ma’noni ifodalash usullari. 

5-mavzu. O’rganilayotgan tildagi so’zlarni turkumlarga ajratishning asosiy tamoyillari. 

6-mavzu. O’rganilayotgan til morfologiyasi. O’rganilayotgan tilda ot so’z turkumi va uning grammatik kategoriyalari.

7-mavzu. O’rganilayotgan tilda fe’l so’z turkumi. Fe’lning strukturasi va grammatik kategoriyalari. 

8-mavzu. O’rganilayotgan tilda fe’lning semantik xususiyatlari 

9-mavzu. O’rganilayotgan tilda Sintaksis. So’z birikmasi va sodda gap. 

10-mavzu. Sintaksis. Sintaktik birliklar. Sintaktik aloqalar turlari. So’z birikmalarining asosiy belgi va xossalari.

11-mavzu. Gap nazariyasi. Gapning ta’rifi va klassifikatsiyasi. Mikro va makrosintaksis. Gapni tahlil qilish metodlari. 

12-mavzu. O’rganilayotgan tilda gapning tuzilish jihatdan turlari. 

13-mavzu. O’rganilayotgan tilda qo’shma gap turlari. 

5. STILISTIKA

1-mavzu. Uslubiyot predmeti, uning asosiy yo’nalishlari va boshqa nazariy fanlar bilan aloqasi. 

2-mavzu. Funksional uslub turlari, ularning vazifalari va lingvistik xususiyatlari. (badiiy, ilmiy, va gazeta va publitsistik, rasmiy hujjatlar). 

3-mavzu. O’rganilayotgan til leksikasining uslubiy tarkibi; 

4-mavzu. Leksik stilistik vositalar (metafora, metonimiya, ironiya, epitet, oksyumoron, giperbola, antonomasiya, zevgma va so’z o’yini) ning lisoniy ahamiyati va vazifalari. 

5-mavzu. Leksik-sintaktik stilistik vositalar (o’xshatish, perefraza, litota, antiteza, gradatsiya) ning lisoniy ahamiyati va vazifalari. 

6-mavzu. Sintaktik stilistik vositalar (inversiya, takrorlash, ritorik savol va boshqalar) ning lisoniy ahamiyati va vazifalari. 

7-mavzu. Fonetik stilistik vositalar (yufoniya, alliteratsiya, onomotapiya) ning lisoniy ahamiyati va vazifalari. 

8-mavzu. Matn tahlili vazifasi. Badiiy asar matn tahlilining ob’ekti sifatida badiiy matnning o’ziga xosliklarini ko’rsatish, badiiy detal, matn kompozitsiyasi. Matn kategoriyalari. Informativlik kategoriyalari. Matnni idrok etish va uning tahlili. 

5.O’rganilayotgan til tarixi

1-mavzu. Roman va German tillari haqida umumiy ma’lumot Roman-german tillarining fonetik xususiyatlari, Tillar tarixini davrlashtirish muammosi, Qadimgi german va roman tillarida so’z turkumlari masalasi, Qadimgi roman-german davrida Fe’l, Qadimgi roman va german tillarida Sintaksis, Qadimgi roman- german tillari lug’at boyligi, O’rganilayotgan til tarixining o’rta davri, O’rganilayotgan til tarixining o’rta davri lug’at boyligi, O’rganilayotgan til tarixining o’rta davrida Sintaksis. 

2-mavzu. Tillar taraqqiyotining yangi davri, Roman–german tillari taraqqiyoti tarixining yangi davridagi asosiy tarixiy voqealari. 

3-mavzu. Milliy tilning vujudga kelishida poytaxt shevasining ahamiyati. Maxalliy shevalarning saqlanib qolishi va ularning ijtimoiy ko’rinishlari. 

4-mavzu. Kasb – hunar jargonlarining paydo bo’lishi. Kitob nashr qilinishi munosabati bilan milliy til yozma shaklining keng tarqalib borishi. 

5-mavzu. YAngi davrda sodir bo’lgan asosiy fonetik o’zgarishlar. Tillar grammatik tizimida sodir bo’lgan o’zgarishlar. 

6-mavzu. Fe’llarning noto’g’ri tuslanishi tizimidan to’g’ri fe’llar guruhiga o’tishi. 

7-mavzu. Majhul nisbatning rivojlanishi, ish – harakat va holat passivi ma’nolarning farqlanishi.

Seminar mashg’ulotlari multimedia vositalari bilan jihozlangan auditoriyada o’tkazilishi lozim. Mashg’ulotlar faol va interfaol usullar yordamida o’tilishi, mos ravishda munosib pedagogik va axborot texnologiyalar qo’llanilishi maqsadga muvofiq.

IV. Mustaqil ta’lim va mustaqil ishlar

Mustaqil ta’lim uchun tavsiya etiladigan mavzular:

1. Leksikologiya va til. 

2. So’zlarning fonetik va morfologik aspektlari.

3. Lug’at tarkibining sifat va son jihatlari.

4. Arxaizmlar va neologizmlar. 

5. Leksik nomlanishning faolligi va lug’at tarkibining boyish yo’llari. 

6. Til lug’at tarkibining etimologik jihatdan tasnifi. 

7. So’z ma’nosining tuzilishini o’rganishda paradigmatika va    sintagmatikaning roli. 8. Ma’noning turlari va so’zning leksik - semantik ma’nolari. 

9. Sinonim, antonim va omonimlar. 

10. So’zning morfologik qurilishi. 

11. Turg’un va erkin birikmalar. 

12. So’z birikmasining o’xshashligi va farqi. 

13. So’zlarning etimologiyasi. 

14. Matnlarni leksik tahlil etish 

15. Tilda fonologik nazariyalar. 

16. O’rganilayotgan tilda talaffuz turlari. 

17. O’rganilayotgan tilda tovushlar qisqarishi (reduksiya turlari). 

18. O’rganilayotgan tilda unli tovushlar. 

19. O’rganilayotgan tilda undosh tovushlar. 

20. O’rganilayotgan tilda monoftong, diftong va triftonlar. 

21. O’rganilayotgan tilda ohang va uning turlari. 

22. O’rganilayotgan tilda so’z urg’usi va ma’no urg’usi. 

23. Sintagma va uning qo’llanilishi. 

24. Fonostilistika va uning asosiy hususiyatlari. 

25. Gapda so’zlarning ma’noli birikish usullari. 

26. Ot so’z turkumi va uning grammatik kategoriyalari. 

27. Fe’l so’z turkumi va uning grammatik kategoriyalari. 

28. Sifat so’z turkumi va uning turlari.  

29. Son kategoriyasi. 

30. Gapning tuzilishiga ko’ra turlari. 

31. Gapning ifoda maqsadiga ko’ra turlari. 

32. O’rganilayotgan tildada qo’shma gaplar. (Bog’langan qo’shma gap va ergashgan gapli qo’shma gap) 

33. Gapda sintaktik aloqalar turlari. 

34. Birlamchi va ikkilamchi predikatsiya tushunchalari. 

35. Adabiy –kitobiy tilda so’zzlarning xususiyatlari va vazifalari 

36. Og’zaki uslubga xos so’zlarning til xususiyatlari va vazifalari 

37. Metafora va metonimiya 

38. Epitet, oksyumoron, giperbola 

39. Antonomaziya, o’xshatish va uning o’rganilayotgan tildagi turlari 

40. Litota va perifrazaning lingvo-kulturologik xususiyatlari 

41. O’rganilayotgan tilda takror va uni qiyosiy o’rganish 

42. Ritorik so’roq 

43. Fonetik stilistik uslublar 

44. Stilistik sinonimlar va ularning badiiy nutqda qo’llanilishi 

45. Idiomalarning stilistik xususiyatlari 46. Maqol va matallarning stilistik vazifalari 47. Chet tilidan o’zlashtirilgan so’zlar va ularning stilistik ahamiyati

48. Stilistik uslublarning badiiy matnda ishlatilishi 

49. SHe’riy uslubning o’ziga xos stilistik jihatlari 

50. Badiiy matnda poetik detallar. 

51. Tekst kategoriyalari 

52. O’rganilayotan til tarixini davrlarga bo’lib o’rganish 

53. O’rganilayotgan til qadimgi davrining fonetik xususiyatlari

54. O’rta davr fonetik strukturasi. 

55. O’rganilayotggan til qadimgi davridagi yozma yodgorliklar 

56. O’rganilayotgan til tarixiy davri lug’at boyligi 

57. O’rganilayotgan til o’rta davri lug’at boyligi 

58. O’rganilayotgan til o’rta davri va xususiyatlari. 

59. O’rganilayotgan til yangi davr grammatikasining o’ziga xos til xususiyatlari 

60. O’rganilayotgan til Yangi davr shevalarining o’ziga xos til xususiyatlari.

Mustaqil o’zlashtiriladigan mavzular bo’yicha talabalar tomonidan referatlar tayyorlash va uni taqdimot qilish tavsiya etiladi.

Fan bo’yicha kurs ishi. Kurs ishi fan mavzulariga taalluqli masalalar yuzasidan talabalarga yakka tartibda tegishli topshiriq shaklida beriladi. Kurs ishining hajmi, rasmiylashtirish shakli, baholash mezonlari ishchi fan dasturida va tegishli kafedra tomonidan belgilanadi. Kurs ishini bajarish talabalarda fanga oid bilim, ko’nikma va malakalarni shakllantirishga xizmat qilishi kerak.

Kurs ishi uchun taxminiy mavzular:

1. Semasiologiya: So’zlarning fonetik va semantik aspektlari 

2. Kontekst turlari, ma’noning turlari va so’zning leksik-semantik variantlari, semantik maydon. 

3. Monosemiya, polisemiya, giperonimiya -giponimiya muammolari. 

4. Sinonimlar va ularning tasnifi 

5. Antonimlar va ularning tasnifi

6. Omonimlar va ularning tasnifi. 

7. So’zning morfologik qurilishi: morfemalar tiplari va sinflari. 

8. So’z tuzilishi, diaxronik va sinxronik qarashlar. 

9. Morfema va allomorfemalar.

10. So’z yasash: leksik nom berishda so’z yasashning roli va o’rni. 

11. Konversiya, uning kelib chiqishi va asoslari. 

12. Qo’shma so’zlarni ona tiliga tarjima qilishning yo’llari. 

13. Qisqartma so’zlar. 

14. Frazeologiya: turg’un va erkin birikmalarni farqlash muammosi.

15. Frazeologik birliklar va ularning shakllanish etimologiyasi 

16. Etimologiya: O’rganilayotgan tilda paydo bo’lgan so’zlar va boshqa tillardan kirib kelgan so’zlar va ularning turlari, o’zlashtirilishi, assimilyasiya. 

17. Internatsional so’zlar va etimologik dubletlar. 

18. Leksikografiya: o’rganilayotgan til lug’at tarkibining umumiy tasnifi. 

19. So’zlarning fonetik va fonologik aspektlari. 

20. O’rganilayotgan tilda talaffuzning stilistik xususiyatlari. 

21. Muloqot jarayonida talaffuzning kommunikativ xususiyatlari.

22. O’rganilayotgan tilda tovushni o’rganishda asosiy yo’nalishlar. 

23. O’rganilayotgan tilda variantlarida o’ziga xos fonetik xususiyatlar. 

24. O’rganilayotgan tilda unli tovushlar. 

25. O’rganilayotgan tilda undosh tovushlar. 

26. O’rganilayotgan tilda ohang turlari.  

27. O’rganilayotgan tilda urg’uning turlari. 

28. So’zning morfologik qurilishi: morfemalar tiplari va sinflari. 

29. So’z tuzilishidagi diaxronik va sinxronik qarash. Morfema va allomorfemalar.

30. Grammatik kategoriyalar, grammatik shakl va grammatik ma’no. 

31. O’rganilayotgan tilda so’zlarning turkumlarga ajratishning asosiy tamoyillari. 

32. O’rganilayotgan tilda morfologiyasi. Ot so’z turkumi va uning grammatik kategoriyalari. 

33. O’rganilayotgan tilda fe’l so’z turkumi. Fe’lning strukturasi va grammatik kategoriyalari. 

34. O’rganilayotgan tilda fe’lning semantik xususiyatlari 

35. O’rganilayotgan tilda Sintaksis. So’z birikmasi va sodda gap. 

36. Sintaksis. Sintaktik birliklar. Sintaktik aloqalar turlari. 

37. So’z birikmalarining asosiy belgi va xossalari. 

38. Gap nazariyasi. Gapning ta’rifi va klassifikatsiyasi. 

39. Mikro va makrosintaksis. 

40. Gapni tahlil qilish metodlari. 

41. O’rganilayotgan tilda gapning tuzilish jihatdan turlari 

42. Stilistika fanidagi yangi yo’nalishlar (kommunikativ, kognitiv, etnostilistika) 

43. Proza janrining o’ziga xos xususiyatlari 

44. Poeziyaning o’ziga xos xususiyatlari  

45. Dramaning o’ziga xos xususiyatlari 

46. Notiqlik uslubining o’ziga xos xususiyatlari 

47. Ilmiy uslubning o’ziga xos xususiyatlari 

48. Rasmiy uslub va uning til xususiyatlari 

49. Emotsionallik stilistik kategoriya sifatida 

50. Poetik so’zlarning roli 

51. Chet tilidan o’zlashtirilgan so’zlar  

52. Slenglar va ularning til xususiyatlari  

53.Yozma nutqning o’ziga xos xususiyatlari 

54. Stilistik ma’no va vazifa 

55. Metafora va metonimiyani kognitiv tadqiq qilish 

56. Matnning badiiy xususiyatlari. 

57. Badiiy matnda ramzlar. 

58. Badiiy matnda poetik detallar. 

59. Matnda inforrmativlik kategoriyasi. 

60. Matnda modallik kategoriyasi. 

61. Badiiy matnning qismlarga bo’linishi. 

62. Badiiy matn qismlarining bir biriga mantiqiy bog’lanishi.

63. Badiiy matnda sarlavhaning roli. 

64. Badiiy matnda frazeologik birliklarning stilistik   funksiyalari.  

65. Badiiy matnda sarlavhaning mazmunni ochib berish vazifasi