SOMONIYLAR DAVLATI

SOMONIYLAR DAVLATI

SOMONIYLAR DAVLATI 
MUNDARIJA

KIRISH……………………………………………………………………………3

I-BOB SOMONIYLAR DAVLATI.  

1.1 Somonxudot avlodlarining hokimiyat tepasiga kelishi. Ismoil Somoniyning siyosiy faoliyati…………………………………………………………………....6

1.2 Davlat boshqaruvi. Ijtimoiy-iqtisodiy va madaniy hayot……………………..10

1.3 Somoniylar davrida ijtimoiy-siyosiy va xo’jalik hayot……………………….12

II-BOB ISMOIL SOMONIYNING DAVLAT BOSHQARUVI VA MUDOFAA TIZIMI

2.1 Somoniyning davlat boshqaruvi ………………………………………….…..22
2.2.Somoniylarda mudofaa tizimi ………………………………………………..28
2.3. Somoniylar davlatida ijtimoiy-iqtisodiy ahvol……………………………….33

XULOSA…………………………………………………………………………38

ADABIYOTLAR RO`YXATI…………………………………………………..39

KIRISH

Somoniylar davlati (875-999) — Movarounnahr va Xurosondagi o'rta asr davlati. Somoniylar davlatining tashkil topishi Arab xalifaligining qulashi hamda Movarounnahr va Xurosonni bosib olgan Somoniylarning davlat tepasiga chiqishi bilan bog'liq. Ravnaq topgan davrida Movarounnahr, Xuroson, Shimoliy va Sharqiy Eronni o'z ichiga olgan Somonilar davlati X asr o'rtalarida

Ismoil 849-yilda Fargʻonada tugʻilgan. Otasi Ahmad ibn Asadning. 864/5-yilda Somoniylar taxtiga oʻtirgan Nasr I ismli ukasi bor edi. Ismoil Nasr davrida Xorazm qoʻshinlarining talon-tarojlari natijasida vayron boʻlgan Buxoroni nazorat qilish uchun yuboriladi. Shahar aholisi Ismoilni barqarorlikni taʼminlay oladigan shaxs sifatida koʻrib, kutib olishadi.

Tohiriylar davlatining barham topishi bilan vaziyat tubdan oʻzgarib, istiqlol uchun qulay sharoit paydo boʻladi. Oʻz holiga tashlab qoʻyilgan Buxoro ahli hatto safforiylarga tobe boʻlishni xohlamaydi. Shahar zodagonlari somoniylarga murojaat qilib, Samarqandga Nasr huzuriga elchilar yuboradilar, undan Buxoroni oʻz qoʻl ostiga olishni va somoniylar xonadonidan bir kishini Buxoroga hokim qilib yuborishni soʻraydilar. Nasr bu taklifni mamnuniyat bilan qabul qilib, ukasi Ismoilni (874) Buxoroga noib qilib yuboradi (874 — 892).

Ismoil tarixda kuchli sarkarda va hukmdor sifatida tanilgan; arab va fors manbalarida u haqida ko‘plab hikoyatlar yozilgan. Qolaversa, uning shimolga qilgan yurishlari tufayli uning imperiyasi dushman bosqinlaridan shunchalik kuchli ediki, Buxoro va Samarqand mudofaasi foydalanilmay qolgan edi.

Haqiqatan ham podshohlikka munosib edi. U aqlli, adolatli, rahm-shafqatli, aql va farosat egasi edi… ishlarni adolat va odob-axloq bilan olib borardi. Kim odamlarga zulm qilsa, u jazolardi. . . Davlat ishlarida hamisha xolis edi.

Taniqli alloma Nizomulmulk o‘zining mashhur „Siyosatnoma“ asarida Ismoil shunday degan:

U juda adolatli va yaxshi fazilatlarga ega shaxs boʻlgan. U Xudoga iymon keltirgan va shuning uchun ham nochorlarga saxiy inson boʻlgan.

Tojikistonda Sovet hokimiyati tugashi bilan Ismoil merosi yangi tojik davlati tomonidan qayta tiklandi. Tojikiston milliy valyutasi somon deb ataladi. U 100 somon banknotasida tasvirlangan. Shuningdek, Tojikistondagi (va sobiq Ittifoqdagi) eng baland togʻ Ismoil nomi bilan oʻzgartirildi. Ilgari bu togʻ „Stalin choʻqqisi“ va „Kommunizm choʻqqisi“ deb atalgan, ammo keyinchalik bu nom Ismoil Somoniy choʻqqisiga almashtirilgan. Tojikiston davlat mukofoti — Ismoil Somoniy ordeni taʼsis etildi. Tojikistonda 1999-yil Somoniylar davlatining 1100 yilligi nishonlangan, poytaxt Dushanbening Do‘stiy maydonida tojiklar davlati birinchi hukmdori Somoniy xotirasiga atalgan113 metrlik me’moriy ansambl barpo etishgan

Buxoro noibi Ismoil akasi Nasrga itoat qilishni istamaydi. Oʻziga berilgan viloyatni mumkin qadar iqtisodiy jihatdan mustaqil idora qilishga intiladi. Samarqandga Nasrning xazinasiga yuboriladigan har yilgi soliqlarni turli bahonalar bilan toʻxtatib qoʻyadi. Natijada aka-uka oʻrtasida adovat paydo boʻladi. U 888-yildagi jangga olib keladi. Jangda Nasr qoʻshinlari tormor keltiriladi. Nasr yana 4 yil hukmdori qilib oʻldi. 892 yildan boshlab Ismoil butun Movarounnahrni birlashtirib, uning yagona hukmdori boʻlib oladi.