“Markaziy Osiyo xalqlari tarixi” fanining nazariy-metodologik omillari

“Markaziy Osiyo xalqlari tarixi” fanining nazariy-metodologik omillari

Reja:

Kirish

1. Tarix fanining vazifasi va uning ahamiyati.
2. Metodologiyaning tarix tadqiqotlaridagi roli.

Asosiy qism

I. Tarixiy tadqiqotlarning metodologiyasi

1. Metodologiyaning ta’rifi va ahamiyati.
2. Tarix tadqiqotlarining strategiyasi sifatida metodologiya.
3. Sabab-oqibat munosabatlari va tarixiy voqealarning mantiqiy tahlili.

II. Tarixiy konsepsiyalar va ijtimoiy manfaatlar

1. Qadimgi saltanatlarda hokimiyatning ilohiy konsepsiyasi:
   • Qadimgi Eron (Kir, Doro I).
   • Qadimgi Xitoy va uning samoviy hokimiyat tushunchasi.
   • Kushonlar saltanatidagi hukmronlik legitimligi.
2. Markaziy Osiyo davlatlarida hokimiyat konsepsiyalari:
   • Xorazm podsholigi, Sug‘d va mang‘itlar sulolasi.
   • Islom davridagi xalifalik, amirlik va xonlik tizimlari.

III. Metodologiya va metodika o‘rtasidagi bog‘liqlik

1. Tadqiqot usullari va ularning nazariy asoslari.
2. Ob’ektivlik, faktologik asos va tarixiylik tamoyillari.
3. Tarixiy voqealarni zamonaviy nuqtai nazardan baholash.

Xulosa

1. Metodologiyaning tarix fanining rivojiga qo‘shayotgan hissasi.
2. Tarixning ijtimoiy ahamiyati: o‘tmish xatolaridan saboq chiqarish va kelajakni shakllantirish.

Tarix fani – insoniyatning butun oʻtmishi davomida jamiyat hayotida sodir boʻlgan voqea-hodisalar, jarayonlarni (jamiyat rivojini) yaxlit bir tarzda oʻrganadi. Tarix fani ijtimoiy-gumanitar fanlar (falsafa, sotsiologiya, iqtisod, psixologiya, sanʼatshunoslik va boshqalar) tizimining tarkibiy qismi. Tarix fanining bu guruhdagi oʻrni uning tadqiqot predmeti va usullari bilan belgilanadi. 

…

Tarixchi go‘yo voqealar karvoni oxirida borayotgan sayyohdek. Karvon boshidagi voqealarni u ko‘rmaydi. Nima bo‘lyapti? – degan savolga o‘rta va oxir qatorlar turlicha javob beradi. Masala shundaki, tarixchi karvon boshidagi voqealarning aniq manzarasini ularning sabablari va oqibatlarini to‘g‘ri talqin qilishga qodir bo‘lmog‘i lozim.

…

Xulosa qilib aytilsa, tarix yaratishda metodologik zamin bo‘lib, o‘tmishda mazkur sulolalarning hokimiyatida munosabati ularning hukmronligini qonuniy qilib ko‘rsatish manfaatidan kelib chiqqan.