Bahorgi plyonkali issiqxonalarda bodring navlarining oʻsishi,rivojlanishi hosildorligi

Bahorgi plyonkali issiqxonalarda bodring 

navlarining oʻsishi,rivojlanishi hosildorligi

M U N D A R I J A

KIRISH

O’zbekistonda himoyalangan maydon sabzavotchiligi samaradorligini oshirishga katta e’tibor qaratilmoqda, himoyalangan yer sabzavotchiligi rivojlanib kelayotgan tarmoqdan ilmiy va industrial asosda rivojlangan tarmoqqa aylandi, ya’ni inshootlar turlari takomillashtirildi, himoyalangan maydonlar uchun yangi nav va duragaylar yaratildi, parvarishlashni yanada yangi, mahsulot tannarxi pasayishini ta’minlovchi ilg’or usullari ishlab chiqildi. 

Respublikamizda 2022 yilning 1 yanvarigacha olingan ma’lumot bo’yicha jami himoyalangan yer maydoni 7520 gektardan ortiq bo’lib, shundan 7309,7 gektar plyonka bilan yopilgan va 210,3 gektar zamonaviy gidropon issiqxonalar mavjud. Plyonkali issiqxonalar maydoni yiliga 100 gektardan oshiqroq qo’shilib bormoqda.   Shuni alohida ta’kidlash lozimki, boshqa davlatlardan farqli o’laroq, O’zbekistonda asosan kichik hajmli, maydoni 6 gektardan iborat bo’lgan issiqxona kombinatlari qurilgan, bundan tashqari, bizning respublikamizda oilalarimizni sabzavot mahsulotlari bilan ta’min etish va tijorat maqsadida turli kichik hajmdagi 50 m2 dan 500 m2 gacha  maydonga ega bo’lgan issiqxonalar ko’plab qurilmoqda. 2022 yilda himoyalangan yer maydonlarda yetishtirilgan mahsulot miqdori 574, 9 ming tonnani, shundan 449,9 ming tonna sabzavot, 79,8 ming tonna sitrus ekinlari va 45,2 ming tonna boshqa ekinlar tashkil qilgan.

Samarqand viloyati Bulung’ur tumani “Yangi ariq issiqxonasi” fermer xo’jaligi sharoitida Rossiya, Niderlandiyadan keltirilgan hamda O’zbekistonda yaratilgan istiqbolli bodring navlarining xo’jalik va biologik xususiyatlari, mevasining sifat ko’rsatkichlari hamda hosildorligi o’rganildi. Plyonkali issiqxona maydoni 2500 m2.

Bodring (Cucumis sativus L.) jadal o’sadigan va tez rivojlanib, hosilga 55–60 kunda kiradigan o’simliklarga kiradi. Bahorgi plyonkali issiqxonalarida bodring qishki-bahorgi ekin almashinuvida yetishtirilganda qulay ekish muddati fevralning ikkinchi o’n kunligi hisoblanadi.

Plyonkali issiqxonada bodring ko’chatlar tutib ketgandan so’ng o’simliklar vertikal shpaleraga (ishkomga) tortiladi, bunda har bir o’simlikka qulay sharoit yaratilib, yorug’lik rejimi yaxshilanadi. Konopni o’simliklarning yer yuzidan 10 – 12 sm balandlikdan bog’lab o’simlikning yo’g’onlanishi hisobga olinadi.

O’simlikning barg apparati fotosintez jarayoni orqali quruq modda hosil qiladi va bu moddalarni mevalarga o’tkazadi. Shuning uchun o’simliklarda mavjud bo’lgan barg apparati hosil to’plashda muhim rol o’ynaydi. Kuzgi-qishki ekin almashinuvida sentyabr – oktyabr oylarida o’simliklar yaxshi o’sib jadal rivojlanadi, katta vegetativ massani hosil qiladi va mevalarni o’sib yetilishiga xizmat qiladi. Bahorgi plyonkali issiqxonalarda bodring palagi karkasga yetguncha markaziy poyasi chilpilmay, bir poyali qilib tik shpaleraga ko’tarilib qo’yiladi. Hamma o’simliklarning yon shoxlari birinchi–ikkinchi barg ustidan chilpinadi. Agar yon shohda naycha bo’lmasa, uni uchunchi barg ustidan yoki butunlay o’zib tashlanadi. Palak va shoxlar vaqtida chilpinmasa o’simlik g’ovlab ketib hosil kamayadi.

Mavzuning dolzarbligi. Bodring (Cucumis sativus L.) – qovoqdoshlar (Cucurbitaceae) oilasiga mansub bir yillik o'tsimon o'simlik, himoyalangan maydonlarda etishtiriladigan asosiy ekin bo‘lib, u eng ko‘p hosil va daromad beradi. O‘zbekistonda bodring issiqxona maydonining 55-57 % ini egallab, yalpi mahsulotining 60 % ini tashkil etmoqda. Bodringning pishmagan barra mevalari yangiligicha, tuzlangan, konservalangan holda iste’mol qilinadi.

Aholini mavsumdan tashqari muddatlarda servitamin mahsulot bilan ta’minlash dolzarb vazifa hisoblanadi. Himoyalangan va ochiq yerlarda bodring yetishtirish texnologiyasi va sharoitlari bir-biridan syezilarli farqlanadi. Bu muayan sharoit va talablarga javob beradigan yaroqli  osilli nav va duragaylardan foydalanishni taqoza etadi. 

Bahorgi plyonkali issiqxonalarda yetishtirish uchun yuqori hosil beradigan bodring navlarini tanlash muhim ahamiyatga ega. Magistrlik dissertatsiya mavzusi “Bahorgi plyonkali issiqxonalarda bodring navlarining o‘sishi, rivojlanishi va hosildorligi” ga bag’ishlangan.

Tadqiqotning maqsadi: bahorgi plyonkali issiqxonalar sharoitida o’stirishga mos, yuqori hosilli bodring nav va  durugaylarini ajratish va ishlab chiqarishga tavsiyalar berish.

Tajriba o’tkazish uslubi. Samarqand viloyati Bulung’ur tumani “Yangi ariq issiqxonasi” fermer  xo’jaligining bahorgi plyonkali issiqxonalarida bodring navlarining o’sishi, rivojlanishi va hosildorligi bo’yicha besh variantli tajriba quyildi.

Samarqand viloyati Bulung’ur tumani “Yangi ariq issiqxonasi”

Ilmiy tadqiqotim bo’yicha fevral oyining 1-dekadasida Samarqand viloyati Bulung’ur tumani “Yangi ariq issiqxonasi”da tajriba variantlarimni qo’yib va ularni o’sish, rivojlanishi kuzata boshladim.