Ijtimoiylashuvga ta`sir etuvchi omillar

Ijtimoiylashuvga ta`sir etuvchi omillar


MUNDARIJA:

Kirish...............................................................................................................................3

I. BOB. Ijtimoiylashuv omillari va vositalari.

1.1 Tashqi va ichki omillar.................................................................................................6

1.2 Mikro, mezo va makro omillar.……………………....................................................9

II. BOB. Ijtimoiylashuvga ta’sir etuvchi omillar.

2.1 Ijtimoiylashuv jarayoni ..............................................................................................14

2.2 Shaxs ijtimoiylashuviga siyosiy, iqtisodiy, ekologik omillarning ta’siri......................15

Xulosa............………………………………………………………………………….34

Adabiyotlar ro'yxati......................................................................................................38

Kirish

Bizning hatti-harakatlarimizga nima ta`sir qiladi? Jamiyatning ijtimoiy o`zaro ta`siriga nima ta`sir qilishi mumkun? Bu masofada ijtimoiy psixologiya yordam beradi. Ijtimoiy o`zaro ta`sirning tabiati ko`plab  omillardan farq qiladi, ularni 5 toifaga bo`lish mumkun. Ularni tushunish sizga o`zingizni tutishingizni  va  boshqalarning o`zini qanday tutishini yaxshiroq baholashga imkon beradi. Ko`pincha xulq-atvor va fikrlashga boshqalarning qilgan yoki aytgan so`zlari ta`sir qilishi mumkun. Bunga boshqa odamlarning jismoniy xususiyatlari va xarakter farqlari ham ta`sir qiladi. Masalan, siz tengdoshlaringiz, 5 yoshli bola va kata yoshdagi odam bilan o`zingizni boshqacha tutasiz. Bundan tashqari, siz, ehtimol, turli xil jinslarga, norasmiy ko`rinishga ega odamga va o`rtacha, tajavuzkor odamga yoki mehmondo`st odamga boshqacha munosabatda bo`lishni boshlaysiz. Olimlar kognitiv jarayonlar ijtimoiy o`zaro ta`sirini rivojlantirishning muhim omili ekanligini isbotladilar. Bunday holda,kognitiv jarayonlar xotirani, har bir insonning fikri va xulosalarining o`ziga xosligini anglatadi. Masalan, do`stingiz siz bilan uchrashuvga o`z vaqtida kela olmadi va o`zini bahona bilan  tushuntira boshladi. Siz unga ishonasizmi? Agar siz u tez tez kechikishini va bu vaziyatga beparvoliligini ko`rsatganing eslay boshlasangiz, unda biz bunga juda shubha qilamiz.Ammo agar sizning do`stligingiz aniqlik bilan mashhurligi va ilgari hech qachon kech bo`lmaganini eslasangiz,unda siz unga katta ehtimol bilan ishonasiz. O‘smirlik balog‘atga yetish davri bo‘lib yangi hislar, sezgilar, tuyg‘ular paydo bo‘ladi. Bu davrda o‘smir hayotida fiziologik va psixologik o‘zgarishlar juda ham keskin sur’atlarda amalga oshiraldi. Bu o‘g‘il bolalarda qiz bolalarga nisbatan ko‘proq darajada sodir bo‘ladi. O‘g‘il bolalarning tovushi vazminroq bo‘lib qoladi va do‘rillaydi. Ayni shu holat ham o‘smir psixikasiga katta ta‘sir ko‘rsatadi. Agar ularning ovozi muhokama qilinaversa, ustidan kulinaversa o‘smir aggressor, urishqoq bo‘lib qoladi. Shuning uchun ham kattalar o‘smirlar bilan qanday muomala qilishni bilishlari kerak. Chunki ular o‘zlari bilan xuddi kattalardek muomala qilishlarini xohlashadi. Yoshlarning intellektual va ijodiy salohiyatini rivojlantirish, iqtidorli bolalarni qo‘llab-quvvatlash va rag‘batlantirish uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish, ularning huquqiy ong va huquqiy madaniyati darajasini yuksaltirish xalq ta‘limi sohasidagi davlat siyosatining eng muhim yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.

Tevarak-atrofdagi odamlarga o‘zining ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatish uchun u kuchli, qo‘rqmas va epchil bo‘lishga intiladi. Lekin eng katta o‘zgarish uning ichki dunyosida yuzaga keladi.Jamiyat uchun doim muvaffaqiyatli yoki muvaffaqiyatsi moslashish masalasi dolzarb bo`lib qoladi.Ushbu jarayonning muvaffaqiyati oiladagi,maktabdagi va umuman jamiyatdagi kutilayotgan va haqiqiy holat o`rtasidagi uyg`unlik bilan belgilandi.Muvaffaqiyatsiz ijtimoiylashuv, inson o`z vaqtida o`rgangan me`yorlari va qadriyatlari bilan mos kelmasa paydo bo`ladi.Shaxs ijtimoiylashuvi to`g`risida gap ketarkan,uning fanda ko`pincha “Shaxs taraqqiyoti” yoki “Tarbiyasi” tushunchalari bilan sinonimdek ishlatilishiga alohida e`tibor  berish kerak.Lekin ijtimoiylashuv sof ijtimoiy-psixologik tushuncha bo`lib,aytib o`tilgan tushunchalardan biroz farq qiladi.

            Mavzuning o‘rganilganlik darajasi: Ijtimoiylashuvga ta`sir etuvchi omillarni olimlar o‘rganganlilganlik darajasiga nazar solsak, buning qanchalik muhim mavzuligini P.Fexos, N.I.Nepomnyashaya, A.V.Petrovskiy, Z.T.Saliyeva, A.G.Gresov bu borada ilmiy ishlarini va tajribalarini ko‘rishimiz mumkin.

  Kurs ishining ob‘yekti: Ijtimoiylashuvga ta`sir etuvchi omillarning shakllanishi.

Kurs ishining predmeti: Ijtimoiylashuvga ta`sir etuvchi omillarning shakllanishini jarayoni.

Kurs ishining maqsadi: Ijtimoiylashuvga ta`sir etuvchi omillarning shakllanishini o`rganish.

Kurs ishining vazifalari: 

- Ijtimoiylashuvga ta`sir etuvchi omillarning nazariy asoslarini o‘rganish;

- Ijtimoiylashuvga ta`sir etuvchi omillarning fenomenini o‘rganish;

- Ijtimoiylashuvning o‘z-o‘ziga oyna nazariyasini yoritish;   

- Ijtimoiylashuvga ta`sir etuvchi omillarning shakllanishi mavzusi bo‘yicha xulosalar berish.

Kurs ishining nazariy va amaliy ahamiyati: Kurs ishining nazariy ahamiyati shundan iboratki, men obrozining shakllanishi bo‘yicha olimlarning nazariy qarashlari, berib o‘tilgan tavsiya va fikrlari Rivojlanish psixologiyasi va pedagogikasi, Yosh psixologiyasi, Umumiy psixodiagnostika va boshqa fanlar nazariy jihattan boyitadi. Amaliy jihatdan “men” obrozi va barqaror o‘zini-o‘zi anglash ilk bolalik va o‘spirinlik davrida shaxsiy refleksiya bilan birga , ishlab chiqilgan uslubiy dasturlar va o‘tkazilgan tadqiqotlardan ma‘ruza, amaliy, seminar mashg‘ulotlarida foydalanish mumkun. O‘rganishlar natijasi shundan iboratki, shaxsda ijtimoiylashuvga ta`sir etuvchi omillarning shakllanishi qachondan boshlab rivojlanishi, o‘z o‘zini anglashning shakllanishi hamda yuzaga keladigan muommolar va holatlarni ko‘rib chiqish natijasida ijtimoiylashuvga ta`sir etuvchi omillar haqida o`rgandim.

Kurs ishining tuzilishi: kirish, asosiy qism (2.1, 2.2, 2.3), xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatidan iborat.

I. BOB. Ijtimoiylashuv omillari va vositalari.

1.1 Tashqi va ichki omillar

                      Bolaning ijtimoiylashuvi xususan insonning ijtimoiy moslashuvi uning hamma narsani egallashga bo’lgan ob’ektiv ehtiyoji jarayonida paydo bo’ladi. Biroq bu bilan uzviy ravishda bola boshqa bir ob’ektiv ehtiyoj -o’ziga xosligini namoyon qilish hissi ham shakllanadi. Bola uni yuzaga chiqarish uchun turli usul va vositalarni qidira boshlaydi va buning natijasida uning individuallashuvi ro’y beradi. Bu hodisa Shunda namoyon bo’ladiki, shaxsning ijtimoiy ahamiyatga ega hislatlari individual, faqat Shu shaxsga tegishli tarzda namoyon bo’ladi, uning ijtimoiy yurish-turishi takrorlanmas jihatlarga ega bo’ladi. Shunday qilib bolaning ijtimoiy rivojlanishi ikki o’zaro bog’liq yo’nalishda olib boriladi: ijtimoiylashuv (ijtimoiy madaniy tajriba madaniyatni o’zlashtirish) va individuallashuv (mustaqillik, nisbiy o’ziga xoslikni qo’lga kiritish). Shu tarzda ijtimoiylashuv tushunchasi zamonaviy fanda moslashuv (birlashish) va individuallashuv jarayonlari bilan bog’liq ijtimoiylashuv jarayonining mazmuni inson(bola)ning aniq bir jamiyat sharoitlariga moslashuvidir. moslashuv sub’ekt va ijtimoiy muhit faolliklarining yaqinlashuv jarayoni va natijasidir. Agar shaxsning jamiyatga kirishida ijtimoiylashuv va individuallashuv jarayonlari o’rtasida tenglik yuzaga kelsa, insonning jamiyatga yaqinlashuvi ro’y beradi. Shu bilan birga bu yerda shaxs va muhitning o’zaro ta’sir etish ham sodir bo’ladi. Shunday qilib, muvaffaqqiyatli ijtimoiylashuv moslaShuv va individuallaShuv o’rtasida muvozanat saqlangandagina amalga oshishi mumkin. Bu jarayon 3 asosiy sohada amalga oshadi:- faoliyat-turlarning kengayishi, uning shakl va vositalarini qo’lga kiritish, erkin mo’ljal olish.- muomala-muomala doirasini kengaytirish, uning mazmunini chuqurlashtirish, xulq-atvor me’yorlarini o’zlashtirish.- anglash-shaxsiy men obrazini faoliyatning faol ishtirokchisi sifatida shakllantirish, o’z ijtimoiy mansubligi va o’rnini anglash, o’ziga baho berishni shakllantirish. “Ijtimoiylashuv” so’zi dastlab siyosiy-iqtisodiyotdan kelib chiqqan. U siyosiy-iqtisodiyotda yer, ishlab chiqarish vositalarining umumiylashuvi ma’nosini anglatgan.“Ijtimoiylashuv” atamasining muammoli deb bu atamani “Ijt__ nazariyasi” (1987) kitobida hozirgiga yaqin ma’noda qo’llagan amerikalik sotsiolog F.G.Keddings hisoblanadi. Uning zamonaviy ma’nosi-“ ijtimoiy tabiat yoki individ xarakterini rivojlantirish, insonni ijtimoiy hayotga tayyorlashdir.XX asr o’rtalarida ijtimoiylashuv inson rivojlanishini uning butun umri mobaynida o’rganuvchi mustaqil ilmiy sohaga aylandi. Ijtimoiylashuvning turli konsepsiyalarining tahlili uni shartli raivshda ikki asosiy yondoshuvga ajratish imkonini beradi :0.-sub’ektiv-ob’ektiv. Unda insonga jamiyat ta’sirining passiv iste’molchisi sifatida qaraladi (E.Dyurkgeym,T.Parsons)-sub’ektiv-sub’ektiv. Bunda ijtimoiylashuv jarayonida insonning faol o’rni, uning hayotiy holatlarga ta’sir etish qobiliyati nazarda tutiladi.Jamiyat va ijtimoiy moslaShuv jarayonlarini tushunishning hozirgi talablariga ikkinchi yondashuv ko’proq mos tushadi, chunki zamonaviy fanda ijtimoiylashuv insonning madaniyatni o’zlashtirish jarayonidagi rivojlanish va o’zgarishi bilan aniqlanadi. Ijtimoiylashuv shunday jarayonki, unda ojiz chaqaloq o’zi tug’ilgan madaniyatning mohiyatini tushunadigan, o’zizni-o’zi anglay oladigan aqlli mavjudotga aylanib boradi.1 Bu har bir odam ijtimoiy mavjudot hisoblanib, jamiyat bilangina rivojlanishini isbotlaydi. XX-XXI asr insoniyat tarixida eng ko‘p texnologiyalar ixtiro qilinga davr hisoblanib, bu texnologiyalar ham shaxs ijtimoiylashuvida o‘ziga xos ahamiyat kasb etmoqda. Ijtimoiylashuvning bosqichlari, unga ta’sir qiluvchi omillar, agentlar va muassasalarni o‘rganish doim muhim bo‘lib kelgan, bu ayniqsa yildan-yilga yangilanayotgan hozirgi jamiyatimiz uchun muhim. Ijtimoiylashuv – bu individning ijtimoiy muhitga qo’shilishi, ijtimoiy ta’sirlarni o’ziga singdirishi va aktiv ravishda muloqot sistemasiga kirib boorish jarayonidir. Bu jarayon ikki tomonlama bo’lib, bir tomondan shaxs aktiv ravishda ijtimoiy ta’sirlarni qabul qiladi, ikkinchi tomondan esa, ularni hayotda o’z xulq-atvorlari va munosabatlarida namoyon etadi. Bu jarayon normal individda tabiiy tarzda ro’y beradi. Chunki, individda shaxs bo’lishga ehtiyoj va zaruriyat bordir. Shuning uchun ham bola tug‘ilib, ijtimoiy muhitga qo’shilgan ondan boshlab, undagi shaxs bo’lishga intilishni, undagi shakllanish jarayonini kuzatish mumkin. Bola tug’ilganidan boshlab atrof-muhitga moslasha boshlaydi. Bu muhitning qandayligiga qarab bolaning shaxsiyati shakllana boshlaydi. Bolaning jamiyat o’rnatgan ijtimoiy me’yorlariga moslashishida oila va boshqa ijtimoiy agentlar va vositalarning o’rni beqiyosdir. Ijtimoiylashuv agentlari deganda, ijtimoiylashuv jarayoni yuz beradigan ijtimoiy kontekstlar va guruhlar tushuniladi. Barcha madaniyatlarda oila bola uchun asosiy ijtimoiylashtiruvchi agent hisoblanadi. Keyinroq esa, ijtimoiylashuvning yana ko’plab agentlari paydo bo’ladi. Turli jamiyatlarda oila boshqa ijtimoiy institutlarga nisbatan turli o’rin egallaydi. An’anaviy jamiyatlarning ko’pchiligida oila tug’ilgan individning butun umri davomidagi ijtimoiy mavqeini to’laligicha belgilaydi. Hozirgi g’arb jamiyatlaridaijtimoiy mavqei tug’ilishda belgilanmaydi. Shunga qaramay, qanday hududda yashashi, oilaning muayyan sinfga mansubligi bola ijtimoiylashuvi xarakterini ancha qat’iy belgilab beradi. Bolalar ota - onalari va atrofidagi odamlarning o’zini tutish modellarini o’zlashtiradilar. Ijtimoiylashuvning yana bir agenti – bu tengdoshlar guruhi, ya’ni taxminan bir xil yoshdagi bolalarning do’stona guruhlari. Tengdoshlar bilan munosabatlar ko’pincha insonning butun umri davomida o’z ahamiyatini yo’qotmaydi. Bu ayniqsa individlar bitta norasmiy guruhga a’zo bo’ladigan yoki butun umrga aynan bir xil do’stlar guruhiga ega bo’ladigan kichik aholi yashash punktlari uchun xos. Bunday bo’lmagan taqdirda ham tengdoshlar bilan munosabatlar bolalik va o’smirlik davrlaridan keyin ham sezilarli ta’sir o’tkazadi. Shuningdek ish joyidagi tengdoshlar yoki boshqa vaziyatlarda bir xil yoshdagi insonlarning norasmiy guruhlari ham individning odatlari va pozitsiyasini shakllanishida juda muhim ahamiyatga ega. Maktab ta’limi – rasmiy jarayon, chunki o’rganiladigan predmetlarning majmui maxsus qayd etib qo’yiladi. Biroq maktablar ijtimoiylashuv agentlari sifatida biroz boshqacharoq yo’nalishda ham ta’sir o’tkazadilar. Tengdoshlar guruhlari ko’pincha maktabda shakllanadi va sinflarga bolalarning yoshiga qarab bo’lish bu guruhlarning ta’sirini kuchaytiradi. Maktab tufayli bolalar o’zlari mansub bo’lgan ijtimoiy muhitdagi cheklovlarni bartaraf qilishlari mumkin. Ommaviy axborot vositalari. Muayyan tipdagi teledasturlarning bolalar va kattalarning ijtimoiy muhitiga qanday ta’sir o’tkazishini tahlil qilishga juda ko’p tadqiqotlar o’tkazilgan. Biroq uzil - kesil javoblar olinmadi. Masalan, ekranda zo’ravonlikning ko’rsatilishi bolalar xulqida qay darajada agressivlik keltirib chiqarishi haqida bir xilfikr yo’q. Biroq ommaviy axborot vositalari odamlarning madaniyati va dunyoqashiga juda chuqur ta’sir o’tkazishi barchaga ayondir. Hozirgi globallashgan davrda virtual olam vositalari shunchalik ko’p axborot yetkazib beradiki, ularni boshqa usul bilan olish mumkin emas. Gazetalar, kitob, radio, televideniya, filmlar, musiqalar va suratli jurnallarning hammasi bir smartfonda joylandi va bu vosita biz tassavur qilishimiz qiyin bo’lgan ma‘lumotlarni ketma-ket chiqarib o’smirlar, bolalar ijtimoiylashuviga sezilarli ta‘sir qilmoqda. Odamlar bir - birlari bilan muomalaga kirishar ekan, ularning asosiy ko‗zlagan maqsadlaridan biri – o’zaro bir-birlariga ta‘sir ko’rsatish, ya‘ni fikr-g’oyalariga ko’ndirish, harakatga chorlash, maqsadlarini o’zgartirish va yaxshi taassurot qoldirishdir. Ijtimoiylashuvning boshqa agentlari. Ijtimoiylashuv agentlari eslatib o’tilganlardan tashqari individlar umrining qandaydir qismini o’tkazadigan guruh va ijtimoiy kontekstlar qancha ko’p bo’lsa, ular ham shunchalik ko’pdir. Barcha madaniyatlarda ham ish ijtimoiylashuv jarayonlari o’tadigan eng muhim muhit hisoblanadi. Hozirgi jamiyatlarda mahalliy jamoa ijtimoiylashuv jarayoniga ijtimoiy tuzilishning boshqa tiplariga qaraganda ancha kam ta’sir o’tkazsa ham, uni butunlay isobdan chiqarib yuborish mumkin emas. Hatto yirik shaharlarda ham turar joyda yashovchilarning rivojlangan guruh va tashkilotlari ( ko’ngillilar jamiyati, klublar, ibodatxonalar ) mavjud bo’lib, ular o’z faoliyatida ishtirok etadigan odamlarning fikr va harakatlariga juda katta o’tkazadi. Qayta ijtimoiylashuv. Ba’zi vaziyatlarda katta yoshli odamlar qayta ijtimoiylashuvni, ya’ni avval qabul qilingan qadriyatlar va xulq - atvor modellarining to’la yemirilishi va oldingilardan tubdan farq qiluvchi qadriyatlarni o’zlashtirishni boshdan kechiradilar. Anashunday vaziyatlardan biri – yopiq tashkilotlarda bo’lish: ruhiy bemorlar klinikasida, qamoqxonada, kazarmalarda va odamlar qat’iy tartib va talablar ta’siriga tushib qoladigan, tashqi dunyodan ajratilgan har qanday joylarda bo’lish. Bu yerda, shuningdek, birlamchi va ikkilamchi ijtimoiylashuvga bo'linish mavjudligini aytish kerak. Bunday holatlarda agentlarning roli sezilarli darajada farq qiladi. 1. Bolalikda, uch yilgacha, ijtimoiylashuv agentlari sifatida eng muhim rol alohida shaxslarga: ota-onalar, bobo-buvilar va chaqaloqning yaqin atrof-muhitiga beriladi. Ya'ni, u bilan tug'ilganidan va hayotning birinchi yillaridanoq u bilan aloqada bo'lgan odamlarga. 2. 3 yoshdan 8 yoshgacha, boshqa agentlar ham, masalan, bolalar bog'chasi yoki boshqa ta'lim muassasalariga kiradilar. Bu erda bola tarbiyasiga bevosita atrofmuhitdan tashqari o'qituvchilar, enagalar, shifokorlar va boshqalar ta'sir qiladi. 3. 8 yoshdan 18 yoshgacha bo'lgan davrda insonning shaxsiyatiga ommaviy axborot vositalari: televizor, Internet katta ta'sir ko'rsatadi. Agar agentlar ijtimoiy maqbul me'yorlarga rioya qilsalargina bolalarni muvaffaqiyatli ijtimoiylashishi mumkin. Bu erda ishlamaydigan oilalar muammosi paydo bo'ladi. Demak, bu hayotning turli sohalarida ijtimoiy mavqei pastligi bilan ajralib turadigan oilaning maxsus, tarkibiy va funktsional turi. Shuni ta'kidlash kerakki, bunday oila bir qator sabablarga ko'ra o'ziga yuklatilgan funktsiyalarni juda kamdankam hollarda bajaradi: birinchi navbatda iqtisodiy, shuningdek, pedagogik, ijtimoiy, huquqiy, tibbiy, psixologik va boshqalar. ,,Birorta ham inson o’ziga boshqa insonlarning o’tkazadigan ta’sirisiz mavjud bo’la olmaydiva bu uning xulq-atvorida turli hayotiy davrlarda turlicha ifodalanadi.’’2 Albatta, muvaffaqiyatsiz ijtimoiylashuv, ommaviy axborot vositalari, televizor yoki virtual olam ko’rinishlari internet, ijtimoiy tarmoqlar, onlayn video o’yinlar tomonidan bolaga juda kuchli salbiy ta‘sir ko‗rsatishi mumkin. ,,Bir necha yil oldingi tadqiqot tatijasiga ko’ra britaniyalik bolalar bir yil davomida teleekran oldida maktabda o’tkazilgan yuz kunga teng vaqtlarini o’tkazar ekanlar. Kattalar ham bunga tahminan shuncha vaqt sarflaydilar.’’3 Shaxsning muayyan bir jamiyatdagi ijtimoiy shart-sharoitlarga moslashuvi va o’zini alohida olingan shaxs sifatida tasavvur qilishi ijtimoiylashuv jarayonining asosiy mazmunini tashkil qiladi. Ijtimoiylashuv shaxsning butun hayoti davomida kechadigan ko’p qirrali jarayondir, u ayniqsa bolalik va o’smirlik davrlarida nihoyatda jadallik bilan kechadi, chunki aynan bolalik davrida asosiy ijtimoiy me’ yorlar o’zlashtiriladi. Agar shu davrda maqbul me’yorlarga rioya qilinmasa, bolalarning muvafaqqiyatli ijtimoiylashuviga erishib bo’lmaydi. Har bir inson bolasi yashayotgan jamiyatiga moslashishi kerak. Aks holda u hayotda yashashga qiynaladi, hattoki vafot etishi ham mumkin. Shuning uchun ham ijtimoiylashuv jarayoni o’ta muhim jarayon hisoblanadi. Inson - ijtimoiy, ammo jamiyatda tug'ilib, jamiyatning to'la va to'liq a'zosi bo'lish uchun uzoq vaqt davomida unga qo'shilishi kerak. Shu maqsadda jamiyat yosh avlod uchun - bolalar bog'chalari, maktablar, oliy o'quv yurtlari, armiya uchun ta'lim muassasalarini yaratdi. Yoshlarni sotsializmning mohiyati umumiy qabul qilingan me'yor va qoidalarni o'zlashtirish, shuningdek, faollik orqali o'zlari, shaxslararo munosabatlar va munosabatlarni o'rnatish orqali jamiyatga integratsiyalashdir. Bu jarayonda insonning asosiy vazifasi - bu butun jamiyatning bir qismi bo'lish, ajralmas bir shaxs bo'lib qolmoqda.1990-yillarning boshidan beri yoshlarning ijtimoiylashuvi sezilarli darajada o'zgardi. Ushbu o'zgarishlar jamiyat rivojlanishi, iqtisodiy inqirozlar, qadimgi qadriyatlarni yo'q qilish va etarli yangiliklarni yaratishga qodir emasligi bilan izohlandi. Jamiyatimiz hali-hanuz davom etayotgan o'tish davrida yoshlarni sotsializatsiya qilishning o'ziga xos jihatlari yagona yo'nalish bo'lmasa turibdi. Yangi avlodni sotsializatsiya qilish yo'nalishi mamlakatimizda o'nlab yillar davomida, shuningdek, o'zlarini qiziqtirgan narsalardan farq qiladi - bu daraja va turmush tarzi, ta'lim, ma'lumotlarga kirishdan farq qiladi. Ushbu noaniqlik ichida yoshlarning ijtimoiylashuvining asosiy muammolari ham mavjud.Sotsialistlarning hozirgi bosqichida alohida e'tibor yoshlarning siyosiy ijtimoiylashuvi bilan bog'liq. Aholining aksariyat qismi fuqarolik pozitsiyasining befarqligi sharoitida siyosiy savodxonlikni shakllantirish va yoshlarda nima yuz berayotganini sub'ektiv baholash imkoniyatiga ega bo'lish juda muhimdir.

1.2 Mikro, mezo va makro omillar

                    Ijtimoiylashuv bolalar, o‘smirlar, yoshlarning rivojlanishiga ta’sir qiluvchi ko‘p sonli shart-sharoitlar bilan o‘zaro munosabatida yuzaga keladi. Insonga ta’sir qiluvchi bu sharoitlar omil deyiladi. Ijtimoiylashuvning bir necha omillari bo‘lib, ularni quyidagicha guruhlash mumkin.Megaomillar (mega-eng katta)-kosmos, planeta, dunyo, shuningdek bularga demografik, ijtimoiy siyosiy, ekologik, planetar jarayonlarni ham kiritsa bo‘ladi. Ular boshqa omil guruhlari orqali yer yuzasi barcha aholisining ijtimoiylashuviga ta’sir ko‘rsatadi.Makroomillar (makro-katta)-davlat, halq, jamiyat. Bu omillar muayyan hududda yashovchi aholi ijtimoiylashuviga ta’sir qiladi.Mezoomillar (mezo-o‘rta)-hudud va yashash joyi ommaviy aloqa tarmoqlari, auditoriya, u yoki bu submadaniyatga tegishliligiga ko‘ra ajratilgan guruhlarning ijtimoiylashuvi shart-sharoitlaridir.Ijtimoiylashuvga mezoomillar mikroomillar orqali ta’sir qiladi. Mikro omillarga muayyan shaxslarga ta’sir qiluvchi omillar-oila, qo‘shnilar, tengdoshlar guruhlari, tarbiya muassasalari, turli ijtimoiy, diniy, davlat, xususiy tashkilotlar kiradi.Shaxs tug‘ilganidan boshlab rivojlanadigan muhit sotsium yoki mikrosotsium deyiladi.Tashqi ijtimoiy omillardan tashqari ichki biologik omillar ham mavjud. Ularni bir-biridan mustaqil o‘rganishning iloji yo‘q. Zamonaviy ilmiy nazariyalarda shaxs rivojlanishining asosiy omillari sifatida biologik va ijtimoiy omillar ajratib ko‘rsatiladi.Biologik omillar. Biologik (irsiyat) insonni inson qiluvchi umumiy jihatlarini aniqlaydi. Irsiyat deganda ota-onalardan bolalarga turli belgi, o‘xshashlik, xususiyatlarning o‘tishi tushuniladi. Irsiyatga ko‘ra bolaga ota-onasidan inson organizmi, asab tizimi, miya va xis tuyg‘u organlari, shuningdek, qomat tuzilishi, soch, teri rangi o‘tadi. Bular insonni boshqa insonlardan ajratib turuvchi tashqi omillar hisoblanadi. Shuningdek irsiyat bo‘yicha nerv faoliyatini rivojlantiradigan nerv xususiyatlari ham o‘tishi mumkin. Irsiyat bolaning tabiiy xususiyatlari asosida biror bir faoliyat sohasida muayyan qobiliyatlarining shakllanishini ko‘zda tutadi. Psixologik ma’lumotlarga ko‘ra qobiliyat insonning tabiiy xususiyati bo‘la olmaydi. Bola qobiliyatlarining namoyon bo‘lishi uning hayot, talim-tarbiya jarayonlariga bog‘liq. Hozirgi paytda bola rivojlanishiga ekologik muhit, atmosferaning buzilishi kabi tashqi omillar ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Buning natijasida jismoniy nuqsonli bo‘lib tug‘ilayogan bolalar soni ko‘paymoqda. Bunday bolalarning muomalaga kirishishi va faoliyat yuritishi nihoyatda og‘ir kechadi. Shuning uchun ularga o‘qitishning yangi metodlari joriy qilinmoqda va bu metodlar ularning aqliy rivojlanishga erishishlariga yordam beradi. Jismoniy nuqsonli bolalar bilan maxsus pedagoglar shug‘ullanishadi. Bu bolalar o‘z tengqurlari bilan muomalaga kirishganlarida jiddiy muammolarga duch kelishadi. Bu esa ularning jamiyatga integratsiyalashuvlarini qiyinlashtiradi. Shuning uchun bunday bolalar bilan ijtimoiy pedagogik ish olib borishning asosiy maqsadi bolaga tashqi olam bilan aloqa qilish kanallarini ochishdir. Ijtimoiy omillar. Insonning biologik mavjudotdan ijtimoiy sub’ektga aylanishi, uning ijtimoiylashuvi, jamiyatg integratsiyasi natijasida sodir bo‘ladi. Bu jarayon shaxsning ijtimoiy ahamiyatga ega xislatlari asosida shakllanadigan qadriyat, ijtimoiy me’yor, xulq-atvor namunasi orqali amalga oshadi. Ijtimoiylashuv insonning butun hayoti davomida kechadigan ko‘p qirrali jarayondir. U ayniqsa bolalik va yoshlik davrida nihoyatda jadallik bilan kechadi. Chunki, aynan bolalikda asosiy ijtimoiy me’yorlar o‘zlashtiriladi. Bola ijtimoiylashuvida sotsium muhim ahamiyatga ega. Bu ijtimoiy muhitni bola asta-sekinlik bilan o‘zlashtiradi. Agar bola tug‘ilgandan keyin asosan oilada rivojlansa, uning keyingi rivojlanishi yangi va yangi muhitlar-maktabgacha ta’lim muassasalari, maktab, maktabdan tashqari tarbiya muassasalari, turli ko‘ngilochar maskanlarda kechadi. Yosh ulg‘aygan sari ijtimoiy muhit “hududi” kengayib boradi. Bola qanchalik ko‘p muhitlarni o‘zlashtirsa, u shunchalik keng doira hududini egallashga harakat qiladi. Bola doimo o‘zi uchun qulay bo‘lgan uni yaxshi tushunadigan, unga hurmat bilan munosabatda bo‘ladigan muhitni izlashga urinadi. Shuning uchun u bir muhitdan boshqa muhitga ko‘chib yuradi. Muhit bolani shakllantirishda, uning ijtimoiy tajriba to‘plashida ijtimoiylashuv jarayoni uchun muhim ahamiyatga ega. Muhit-inson kirishishi, o‘zini qulay sezishi uchun joylashuvinigina yetarli bilishi lozim bo‘lgan ko‘cha, uy va boshqa narsalar emas. Balki, muhit bu alohida o‘zaro munosabatlar tizimi va qoidalari bilan harakterlanadigan inson jamoalari hamdir. Shuning uchun inson muhitga yangilik kiritadi, muayyan darajada ta’sir qiladi hamda o‘zgartiradi va o‘z o‘rnida muhit ham inson oldiga o‘z talablarini qo‘yadi. U insonni, uning xatti-harakatlarini qabul qilishi ham, inkor qilishi ham mumkin. Muhitning insonga munosabatini insonning yurish-turishi, uning talablariga qanchalik javob berishiga qarab aniqlasa bo‘ladi. Insonning xulq-atvori uning jamiyatda tutgan o‘rni bilan belgilanadi.  Ijtimoiylashuv bolalar, o‘smirlar, yoshlarning rivojlanishiga ta’sir qiluvchi ko‘p sonli shart-sharoitlar bilan o‘zaro munosabatida yuzaga keladi. Insonga ta’sir qiluvchi bu sharoitlar omil deyiladi. Ijtimoiylashuvning bir necha omillari bo‘lib, ularni quyidagicha guruhlash mumkin.
Megaomillar (mega-eng katta)-kosmos, planeta, dunyo, shuningdek bularga demografik, ijtimoiy siyosiy, ekologik, planetar jarayonlarni ham kiritsa bo‘ladi. Ular boshqa omil guruhlari orqali yer yuzasi barcha aholisining ijtimoiylashuviga ta’sir ko‘rsatadi.Makroomillar (makro-katta)-davlat, halq, jamiyat. Bu omillar muayyan hududda yashovchi aholi ijtimoiylashuviga ta’sir qiladi.
Mezoomillar (mezo-o‘rta)-hudud va yashash joyi ommaviy aloqa tarmoqlari, auditoriya, u yoki bu submadaniyatga tegishliligiga ko‘ra ajratilgan guruhlarning ijtimoiylashuvi shart-sharoitlaridir.Ijtimoiylashuvga mezoomillar mikroomillar orqali ta’sir qiladi. Mikro omillarga muayyan shaxslarga ta’sir qiluvchi omillar-oila, qo‘shnilar, tengdoshlar guruhlari, tarbiya muassasalari, turli ijtimoiy, diniy, davlat, xususiy tashkilotlar kiradi.
Shaxs tug‘ilganidan boshlab rivojlanadigan muhit sotsium yoki mikrosotsium deyiladi.
Tashqi ijtimoiy omillardan tashqari ichki biologik omillar ham mavjud. Ularni bir-biridan mustaqil o‘rganishning iloji yo‘q. Zamonaviy ilmiy nazariyalarda shaxs rivojlanishining asosiy omillari sifatida biologik va ijtimoiy omillar ajratib ko‘rsatiladi.
Biologik omillar. Biologik (irsiyat) insonni inson qiluvchi umumiy jihatlarini aniqlaydi. Irsiyat deganda ota-onalardan bolalarga turli belgi, o‘xshashlik, xususiyatlarning o‘tishi tushuniladi. Irsiyatga ko‘ra bolaga ota-onasidan inson organizmi, asab tizimi, miya va xis tuyg‘u organlari, shuningdek, qomat tuzilishi, soch, teri rangi o‘tadi. Bular insonni boshqa insonlardan ajratib turuvchi tashqi omillar hisoblanadi. Shuningdek irsiyat bo‘yicha nerv faoliyatini rivojlantiradigan nerv xususiyatlari ham o‘tishi mumkin. Irsiyat bolaning tabiiy xususiyatlari asosida biror bir faoliyat sohasida muayyan qobiliyatlarining shakllanishini ko‘zda tutadi. Psixologik ma’lumotlarga ko‘ra qobiliyat insonning tabiiy xususiyati bo‘la olmaydi. Bola qobiliyatlarining namoyon bo‘lishi uning hayot, talim-tarbiya jarayonlariga bog‘liq. Hozirgi paytda bola rivojlanishiga ekologik muhit, atmosferaning buzilishi kabi tashqi omillar ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Buning natijasida jismoniy nuqsonli bo‘lib tug‘ilayogan bolalar soni ko‘paymoqda. Bunday bolalarning muomalaga kirishishi va faoliyat yuritishi nihoyatda og‘ir kechadi. Shuning uchun ularga o‘qitishning yangi metodlari joriy qilinmoqda va bu metodlar ularning aqliy rivojlanishga erishishlariga yordam beradi. Jismoniy nuqsonli bolalar bilan maxsus pedagoglar shug‘ullanishadi. Bu bolalar o‘z tengqurlari bilan muomalaga kirishganlarida jiddiy muammolarga duch kelishadi. Bu esa ularning jamiyatga integratsiyalashuvlarini qiyinlashtiradi. Shuning uchun bunday bolalar bilan ijtimoiy pedagogik ish olib borishning asosiy maqsadi bolaga tashqi olam bilan aloqa qilish kanallarini ochishdir. Ijtimoiy omillar. Insonning biologik mavjudotdan ijtimoiy sub’ektga aylanishi, uning ijtimoiylashuvi, jamiyatg integratsiyasi natijasida sodir bo‘ladi. Bu jarayon shaxsning ijtimoiy ahamiyatga ega xislatlari asosida shakllanadigan qadriyat, ijtimoiy me’yor, xulq-atvor namunasi orqali amalga oshadi. Ijtimoiylashuv insonning butun hayoti davomida kechadigan ko‘p qirrali jarayondir. U ayniqsa bolalik va yoshlik davrida nihoyatda jadallik bilan kechadi. Chunki, aynan bolalikda asosiy ijtimoiy me’yorlar o‘zlashtiriladi. Bola ijtimoiylashuvida sotsium muhim ahamiyatga ega. Bu ijtimoiy muhitni bola asta-sekinlik bilan o‘zlashtiradi. Agar bola tug‘ilgandan keyin asosan oilada rivojlansa, uning keyingi rivojlanishi yangi va yangi muhitlar-maktabgacha ta’lim muassasalari, maktab, maktabdan tashqari tarbiya muassasalari, turli ko‘ngilochar maskanlarda kechadi. Yosh ulg‘aygan sari ijtimoiy muhit “hududi” kengayib boradi. Bola qanchalik ko‘p muhitlarni o‘zlashtirsa, u shunchalik keng doira hududini egallashga harakat qiladi. Bola doimo o‘zi uchun qulay bo‘lgan uni yaxshi tushunadigan, unga hurmat bilan munosabatda bo‘ladigan muhitni izlashga urinadi. Shuning uchun u bir muhitdan boshqa muhitga ko‘chib yuradi. Muhit bolani shakllantirishda, uning ijtimoiy tajriba to‘plashida ijtimoiylashuv jarayoni uchun muhim ahamiyatga ega. Muhit-inson kirishishi, o‘zini qulay sezishi uchun joylashuvinigina yetarli bilishi lozim bo‘lgan ko‘cha, uy va boshqa narsalar emas. Balki, muhit bu alohida o‘zaro munosabatlar tizimi va qoidalari bilan harakterlanadigan inson jamoalari hamdir. Shuning uchun inson muhitga yangilik kiritadi, muayyan darajada ta’sir qiladi hamda o‘zgartiradi va o‘z o‘rnida muhit ham inson oldiga o‘z talablarini qo‘yadi. U insonni, uning xatti-harakatlarini qabul qilishi ham, inkor qilishi ham mumkin. Muhitning insonga munosabatini insonning yurish-turishi, uning talablariga qanchalik javob berishiga qarab aniqlasa bo‘ladi. Insonning xulq-atvori uning jamiyatda tutgan o‘rni bilan belgilanadi.

II. BOB. Ijtimoiylashuvga ta’sir etuvchi omillar.

2.1 Ijtimoiylashuv jarayoni .

Inson ijtimoiy mavjudotdir va unga qulay yashash uchun jamiyat kerak. Jismoniy dunyoga kelgan bola, rivojlanishining dastlabki bosqichida turli xil qoidalar, e'tiqodlar, dogmalar, qonunlar, oxir-oqibat, u tug'ilishidan ancha oldin mavjud bo'lgan tizimga duch keladi. Birinchi qadamlarini tashlab, u hayotdagi o'yin qoidalarini qabul qilishga va uning faol ishtirokchisiga, ya'ni ijtimoiylashishga majbur bo'ladi. Busiz ma’naviy boylikni avloddan avlodga o’tkazib bo’lmaydi. Odam ajdodlarining bebaho tajribasi va yutuqlariga tayangan holda yangi narsalarni yaratish va yaratishga aynan an’analar va tarix tufayli erishadi. An'anaviy ravishda bu hodisaning rivojlanishida ikki bosqich mavjud:Birlamchi - oila a'zolari, do'stlari va boshqalar kabi bir-biriga yaxshi tanish bo'lgan odamlarning kichik jamoalarida tashkil etiladi. Bu toifa bilan muloqot shaxsning shakllanishiga bevosita ta'sir qiladi.Ikkinchi darajali - ishbilarmonlik munosabatlari sohasida amalga oshiriladi.Shaxsning birlamchi sotsializatsiyasi eng muhim hisoblanadi, chunki aynan erta bolalik davrida shaxsda o'z-o'zini anglash shakllanadi va jamiyatdagi xatti-harakatlarning asosiy munosabatlari shakllanadi. Madaniy qadriyatlarning dastlabki namunasi va namunasi bo'lib xizmat qiladigan ota-onalardir. Bundan tashqari, bu jarayonga taʼlim muassasalari, maktablar va boshqalar ulangan.Yoshlik bosqichi - bu dunyoda o'z-o'zini tasdiqlashga intilishda, atrofimizdagi dunyoni o'rganish, uning barcha kam o'rganilgan qatlamlariga kirib borish zarurati ortib borayotgan o'tish davri. xulq-atvorning sifat standarti. O'smirlik davrining tugashi o'zini mustaqil shaxs sifatida tasdiqlash, ma'lum bir ijtimoiy va axloqiy yadroga ega bo'lish, o'zining haqiqiy qiziqishlari va qobiliyatlarini ro'yobga chiqarish, o'sish doirasida rivojlanishning yangi bosqichining boshlanishi bilan belgilanadi..Shaxsning ijtimoiylashuvi hatto balog'at yoshida ham tugamaydigan, lekin allaqachon sezilarli darajada sekinlashib borayotgan jarayondir. Ushbu bosqichda inson turli xil ijtimoiy rollarni bajarishga harakat qiladi: turmush o'rtog'i yoki turmush o'rtog'i, jamiyatdagi ishchi roli va boshqalar, shuningdek, ijtimoiy va ijtimoiy hayotning faol ishtirokchisi maqomini oladi.boshqa harakatlar.Boshqa odamlar bilan muloqot qilish orqali inson o'zining o'ziga xosligini ochib beradi. Shaxsning ijtimoiylashuv jarayonining asosi bo'lgan bu tajriba, shuningdek, uning individuallashuvi va qobiliyatlarini ijodiy qo'llash manbai bo'lib xizmat qiladi. Inson to'plangan bilim bagajini shaxsiy munosabatlarga, hayotiy tamoyillarga va mustaqil fikrlash qobiliyatiga aylantiradi. Bu bolaning nutqini shakllantirish va til o'rganish misolida yaqqol ko'rinadi: umumiy imlo qoidalari, grammatika va boshqalar mavjud, ammo gapirish va yozish qobiliyati insonning individualligini ta'kidlaydigan markaziy qobiliyatlardan biridir: emas. hamma ruscha so'zni teng biladi va ajoyib yozish qobiliyatiga ega. Shaxs - bu taraqqiyotning dvigateli yoki uning ishtirokchisi bo'lgan jamiyatning bir bo'lagi bo'lib, u ma'lum ong darajasi bilan ijtimoiy voqelikni shakllantirishga yordam beradi - va u nima bilan to'yingan bo'ladi, qanday ideallar va standartlar, bu bolaning shaxsiyatining ijtimoiylashuviga ta'sir qiladi. Chaqaloq dunyoni bilishni eng yaqin muhitdan boshlaydi. Va, albatta, eng yaqin odamlar - bu ota-onalar va hayotning birinchi bosqichida - ona. Kichkintoy va ona o'rtasidagi bu asosiy munosabatlar mustahkam poydevor va eng muhimlaridan biri bo'lgan kuchli his-tuyg'ularni keltirib chiqaradi.shaxsning ijtimoiylashuvi shartlari.Va birinchi qadam - erta qo'shimchalarni shakllantirish. Bu erda hal qiluvchi rolni ona bilan aloqa qilish va uning sevgi bilan oziqlanishi emas, balki mahalliy mavjudot bilan muloqotda bo'lgan xavfsizlik hissi o'ynaydi. Insonning ijtimoiy rivojlanishi asosan erta bolalik davrida odamlar bilan barqaror aloqalarning paydo bo'lishiga bog'liq. Bu turli madaniyatlarda tarbiyalangan turli millat vakillari uchun jamiyatga integratsiyalashuvning asosiy kalitidir.

Bir yildan boshlab bola bilishining asosiy kanali oʻyin boʻlib, uning umumiy qabul qilingan toifalari quyidagilardir:

• Oh yolg'iz o'zim.
• Parallel harakatlar - yildan boshlab bola boshqalarning harakatlarini faol ravishda ko'chiradi, ammo hozirgacha ushbu faoliyatning faol ishtirokchisi bo'lishni xohlamaydi.
• Assotsiativ - taxminan uch yoshdan boshlab, bolalar o'zlarining xatti-harakatlarini boshqalarning xatti-harakatlari bilan solishtirishadi.
• Kooperativ – Toʻrt yoshdan boshlab bolalar hamkorlikni talab qiladigan mashgʻulotlarga tobora koʻproq jalb qilinmoqda.

Oʻyin bolalar uchun kattalar dunyosini oʻrganish uchun vosita boʻlib xizmat qiladi. Ular yangi ko'nikmalarga ega bo'lib, kattalarning xatti-harakatlariga rioya qilishadi. Bola onasining telefonda qanday gaplashayotganiga, dadamning kamarini bog'lashiga va hokazolarga e'tibor beradi va ular bu harakatlarini o'z tillariga tarjima qilib, o'yin muhitiga o'tkazadilar. Shaxsning rivojlanishi va ijtimoiylashuvi, ayniqsa, boshqa odamlarga bevosita taqlid qilish orqali o'tadikattalar. U o'z harakatlarini o'yinda muvaffaqiyatli amalga oshirar ekan, uning haqiqiy jamiyatga o'tishi shunchalik silliq va adekvat bo'ladi. Bu tayyorgarlik bosqichining bir turi. Maktabgacha yoshdagi bola turli xil hodisalarga juda moyil: u bilan sodir bo'lgan hamma narsa uning hissiy xotirasida joylashadi. Va shunga ko'ra, atrof-muhit haqidagi bilim hissiy idrok darajasidan boshlanadi. Bolaning qalbida hissiy rezonans topadigan hodisalar uning birinchi ijtimoiy tajribasining asosini tashkil qiladi. Psixik jarayonlarning rivojlanishi, shu jumladan tasavvurning ijodkorlik, yangisini yaratish uchun zamin sifatida rivojlanishi aynan shu yoshda sodir bo'ladi. Insonning jamiyatda muvaffaqiyatli ro'yobga chiqishi, agar u unga o'z tomondan, intellektual yoki boshqa tomondan qandaydir hissa qo'shish va shu bilan nafaqat iste'molchi, balki ishlab chiqaruvchiga ham aylansa, mumkin bo'ladi.Bola shaxsining uyg’un ijtimoiylashuvi uchun o’z xulq-atvorini boshqalarning xatti-harakatlari bilan bir qatorda baholash qobiliyatini o’zlashtirish zarur, bu kichik shaxs psixikasini shakllantirishning ajralmas qismidir.Jamiyatda shaxsning egallagan mavqei nuqtai nazaridan qaraganda, erta yosh shu bilan farq qiladiki, u shaxsning ijtimoiylashuvi jarayonining asosiy bosqichi boʻlib, uning poydevori qoʻyiladi.Bir necha asrlar oldin zamonaviy jamiyat uchun tabiiy bo'lgan bolalik g'oyasi mavjud emas edi. Bolalar tug'ilishdan boshlab balog'at yoshiga kiritilgankichik bola va kattalar o'rtasida aniq belgilangan chegaralar mavjud bo'lmagan holda. Bugungi kunda bolalar o'sadigan va o'qiydigan o'yinchoqlar dunyosi, ularga yoqimli, yoqimli kichik narsalarni sotib olish, ularni kattalarning fikriga ko'ra, qandaydir tarzda zarar etkazishi mumkin bo'lgan hamma narsadan himoya qilish istagi - bularning barchasi inson hayotida odatiy holga aylandi. nisbatan yaqinda. Buni san'at asarlari, keksalar va kichiklar bir xil ijtimoiy muhitda tasvirlangan, bir xil kasblarni baham ko'rgan rasmlar tasdiqlaydi, bu avlodlar davomiyligidan dalolat beradi, biz bugungi kunda bo'shliq tufayli juda ko'p hollarda kuzatmaymiz. va a'zolar o'rtasidagi tushunmovchilik, hatto bitta oila. Bolalikning yangi kontseptsiyasining shakllanishi jamiyatning madaniy hayotida o'ziga xos inqilobni amalga oshirgan matbaa ixtirosidan keyin boshlandi. Bugungi kunda Internet ham xuddi shunday inqilobni amalga oshirmoqda, bir tomondan ramkalar va chegaralarni yo'q qilmoqda, boshqa tomondan esa undan ham kattaroq bo'linish.Lekin bolalik toifasiga qanday ta'riflar kirmasin, bolaning jamiyat bilan o'zaro munosabati uning rivojlanishining eng dastlabki bosqichida boshlanadi. Go'dak go'daklik davridan boshlab ijtimoiy hayotda ishtirok etadi: u ota-onasining kayfiyatiga munosabatda bo'ladi, yig'lash, yig'lash orqali ularning e'tiborini tortadi va shu bilan kattalarning xatti-harakatlariga ta'sir qiladi. Kırıntıların barcha aqliy faoliyati yaqinlar bilan muloqot orqali amalga oshiriladi.Adabiyotda hozirgi kunga qadar oʻrganilayotgan hodisa va unga nisbatan quyidagi nuqtai nazar keltirilgan.axborot komponenti:

• an'anaviy: atrof-muhitga moslashish;
• integratsiya: ijtimoiy jarayonlarning kombinatsiyasi, buning natijasida inson narsalarning qiymati va ekvivalentligi haqidagi hukmron g'oyalar haqida ma'lum bir g'oyani o'zlashtirib, jamiyatda oqilona harakat qilish qobiliyatiga ega bo'ladi (J. S. Kon).;
• individuallashtirish: odamlar jamiyatida shaxs shaxsining rivojlanish jarayoni (A. V. Mudrik).

Ushbu yondashuvni bolaning ijtimoiy rivojlanish bosqichlari bilan bog'lash mumkin. Uning dunyo bilan muloqot qilish jarayonida olgan g'oyalari bilimga aylanadi - atrofdagi voqelik haqidagi ob'ektiv fikr. Bilimlar amaliy faoliyatning nazariy asosi bo‘lib, u o‘z navbatida bolalar ijodiy faoliyatini rivojlantirish yoki ularni individuallashtirish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.Shaxsning ijtimoiylashuvi - bu shaxsning ma'lum bir ijtimoiy rolni qabul qilish orqali inson muhitiga kirishi, uni amalga oshirish bir qator omillar orqali amalga oshirilishi mumkin. Eng muhim shart - bu odamlar guruhida bo'lish, ularning tarkibi yosh toifasiga, sub'ektning maqsadlari va qadriyatlariga va u yashayotgan jamiyat ehtiyojlariga qarab o'zgaradi.

Shaxs sotsializatsiyasining nisbatan oʻrganilgan omillari odatda quyidagilarga boʻlinadi:

• Megafaktorlar. Koinot, sayyora, dunyo, Internet.
• Makro omillar. Mamlakat, shtat.
• Mezofaktorlar. Aholi punktlari, shaharlar, submadaniyatlar.
• Mikrofaktorlar. Oila, do'stlar, tengdoshlar,bolalar bog'chalari, turli jamoat va boshqa tashkilotlar.