“O‘zbekistonning eng yangi tarixi” o‘quv fanining predmeti, maqsad, vazifalari

“O‘zbekistonning eng yangi tarixi” o‘quv fanining predmeti, maqsad, vazifalari

Reja:

1. O‘zbekiston tarixining fan sifatidagi o‘rni, uning predmeti va o‘rganish ob’ekti.
2. Yuksak  intellectual salohiyatli, ma’naviy barkamol avlodni tarbiyalash, komil insonni voyaga yetkazishda mamlakat eng yangi tarixining tutgan o’rni.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoyevning ma’naviy yetuk shaxsni tarbiyalashda tarixiy xotiraning o’rni va saboqlari to’g’risidagi fikrlari. 

Tayanch iboralar: xolislik, ilmiylik, tarixiylik, “Tarixiy xotirasiz kelajak yo‘q”, manbalar.

         Tarix – arabcha so‘z bo‘lib, o‘tmish «o‘tgan voqealar haqida aniq    hikoya qilish», ma’nolarini anglatadi. Tarix butun insoniyatning uzoq o‘tmishdan to hozirgi kunlargacha bosib o‘tgan hayotiy yo‘lini, avloddan avlodga meros qoluvchi, doimo rivojlanib, boyib boruvchi, ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, ma’naviy-ma’rifiy, madaniy, davlat qurilishi sohalaridagi tajribalarini, xalqlarni etaklagan tarixiy shaxslar faoliyatini tartibga solingan holda o‘rganuvchi, tasvirlovchi fandir. «Tarixni unutgan xalq, jamiyat o‘z yo‘lini yo‘qotadi. Bunday xalq va jamiyatning kelajagi yo‘q.»[1] 

«Tarix millatlarning o‘tmishi, taraqqiyoti hamda tanazzulining sabablarini o‘rganaturg‘on ilmdir».                                                              

 Abdurauf Fitrat

         Tarixni o‘rganish, bilish – bu kishilik jamiyatining rivojlanish qonuniyatlarining taraqqiyotning mavjud bosqichidan yangi bosqichiga o‘tish jarayonini, insonlarning inqirozli, turg‘unlik holatiga tushish sabablari va bu holatdan chiqish yo‘lidagi tajribalarini, har bir zarrasi qimmatga tushgan o‘tmish sabog‘ini umumlashtirish, tushunib etish, anglab olish demakdir. Tarix fani tarixiy jarayonning qonuniyatlari va tendentsiyalarini tushunib etishga, hozirgi zamonni to‘g‘ri anglab olishga, kelajakni asosli ravishda ko‘ra bilishga ko‘maklashuvchi ilmdir. 

        Tarix ko‘p qirrali, keng qamrovli fan bo‘lib, uni alohida mamlakatlar va xalqlar tarixi, mintaqalar tarixi, jahon tarixi kabilarga bo‘lib o‘rganish ham mumkin. 

        Har qaysi mamlakat, har bir xalq o‘zining uzoq va betakror tarixiga ega bo‘lganidek, O‘zbekistonning, o‘zbek xalqining tarixi ham boy va sermazmundir. Qadim zamonlardayoq Turon, Turkiston deb e’tirof etilgan ona Vatanimiz turli tarixiy yozma va arxeologik manbalarga ko‘ra Xitoy, Hindiston, Eron, Misr, Rim kabi qadimiy va buyuk mamlakatlar qatori dunyoda mashhurdir. Vatanimiz jahon tarixining turli xalqlar, tsivilizatsiyalar tutashgan eng qaynoq chorrahalaridan biri sifatida butun insoniyat tarixining borishiga ma’lum darajada ta’sir etib bordi. Shu bilan birga ajdodlarimiz hayotiga boshqa xalqlar, tsivilizatsiyalarning ham ta’siri bo‘ldi. Ming yillar davomida o‘zbek xalqining fors, hind, yunon, arab, rus va boshqa xalqlar bilan ma’lum darajada aralashchuvi sodir bo‘lgan, ularning madaniyati, fani, san’ati va umuman turmush tarzi birbiridan bahra olgan, mushtaraklashgan. 

          O‘zbekiston xalqining boy va qadimiy davlatchilik tajribasi bor. Hozirgi O‘zbekiston hududida dastlabki mustaqil davlat to‘zilmalari miloddan avvalgi birinchi ming yillik boshlaridayoq paydo bo‘lib, qariyb 3000 yil davomida takomillashib borgani va dunyo davlatchiligi rivojida eng yuksak darajaga ko‘tarilgani jahonga ma’lum.[2] 

         Vatanimiz tarixi o‘zbek xalqining jahon tarixi va madaniyati xazinasiga o‘lkan hissa qo‘shganligidan guvohlik beradi. Buyuk bobolarimiz – Muhammad Muso al-Xorazmiy, Abu Nasr Farobiy, Ahmad al-Farg‘oniy, Abu Ali ibn Sino, Abu Rayhon Beruniy, Muhammad inb Ismoil al-Buxoriy, Abu Iso at-Termiziy, Bahouddin Naqshband, Ahmad Yassaviy, AmirTemur, Mirzo Ulug‘bek, Alisher Navoiy, Zahiriddin Muhammad Bobur va boshqa yuzlab allomalarimiz bilan nafaqat o‘zbeklar, balki butun turk dunyosi, qolaversa, butun er yo‘zi xalqlari faxrlanadilar.

         Ajdodlarimiz barpo etgan Samarqand, Buxoro, Xiva kabi ko‘hna shaharlar bugungi kunda jahon miqyosidagi ziyoratgohga aylangan. O‘zbekistonga tashrif buyurayotgan xorijiy davlat va jamoat arboblari, ziyoratchilar bu shaharlarni, ulardagi ajoyib tarixiy, milliy me’morchilik majmualari va yodgorliklarni ko‘rib, ularda mujassamlashgan xalq ustalarining iste’dodi  va yuksak badiiy mahoratiga qoyil qolib, ularga tahsinlar o‘qimoqdalar. Muqaddas erimiz orqali o‘tgan Buyuk ipak yo‘li Osiyo va Evropadagi xalqlar va mamlakatlarni bir-biriga bog‘lab turgan, xalqaro hamkorlikka xizmat qilgan[3]. 

         O‘zbekiston tarixi fanining predmeti xalqimizning eng qadimgi zamonlardan to hozirgi kunlargacha bosib o‘tgan uzoq va murakkab tarixiy yo‘lini, ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, madaniy va ma’naviy hayotini holisona o‘rganishdan, tushuntirishdan iboratdir. 

         O‘zbekiston tarixi fani  ajdodlarimiz hayoti bilan bog‘liq holda sodir bo‘lgan voqealar rivojining ichki mantiqini, sabablari va oqibatlarini, asrlar davomida to‘plangan amaliy tajriba va saboqlarni o‘rgatadi. 

         Vatanimiz tarixi o‘zbeklarning xalq, millat bo‘lib shakllanish jarayonini, ajdodlarimiz qoldirgan boy ma’naviy merosni, davlatlarning tashkil topishi va ularning ichki va tashqi siyosatini o‘rgatadi. 

         O‘zbekiston tarixi fani xalqimizning mustaqil taraqqiyot yo‘liga kirishi, mustaqillik yillarida milliy huquqiy davlatchilik qurilishi, demokratik fuqarolik jamiyatni shakllantirish, erkin bozor iqtisodiyotini yaratish, jahon hamjamiyatiga integratsiyalashish jabhalaridagi faoliyatini o‘rgatadi.  

O‘zbekiston tarixi fani xalqimiz tarixini haqqoniy tasvirlovchi, aks ettiruvchi ko‘zgu, ijtimoiy, siyosiy, tarbiyaviy, ma’naviy saboqlar majmuasidir.

         O‘zbekiston tarixi fani boshqa ijtimoiy-gumanitar fanlar bilan bog‘liq holda o‘rganiladi. Insoniyat hayotining ma’no-mazmuni va jamiyat taraqqiyotining umumiy qonuniyatlari haqida fikr yuritganda falsafa, davlat qurilishi va jamiyatni boshqarish masalalarida Politologiya, iqtisodiy hayotni yoritishda Iqtisodiyot nazariyasi, xalqning turmush tarzi, tili va milliy mentalitetini tasvirlashda etnografiya, o‘zbek tili va adabiyoti, dinshunoslik fanlari yutuqlaridan foydalaniladi. Tarixshunoslik, manbashunoslik, arxeologiya, arxivshunoslik kabi maxsus fanlar tarix falsafasini chuqur anglab etishga ko‘maklashadi. 

2. Tarixni o‘rganishning nazariy-metodologik tamoyillari va manbalari.

[1] Karimov I.A. Ona yrtimiz baxtu  iqboli va buyuk kelajagi yo‘lida  xizmat qilish – eng oliy saodatdir. T.: O‘zbekiston, 2015, 109-bet. 

[2] Q.Usmonov, M.Sodiqov,S.Burxonov. O‘zbekiston tarixi. Toshkent, 2006. 8-bet.

[3] 2017-2021 Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегиясини “Халқ билан мулоқот ва инсон манфаатлари йили”да амалга оширишга оид Давлат дастурини ўрганиш бўйича илмий - услубий рисола. Тошкент 2017, 210-б.