Ona tili ta’limida yig‘iq gapni o‘qitish muammolari

Ona tili ta’limida yig‘iq gapni o‘qitish muammolari

Mavzuning dolzarbligi. O‘zbekiston o‘z mustaqilligini qo‘lga kiritganidan so‘ng o‘zbek tilshunosligi o‘zining yangi bosqichiga qadam qo‘ydi. Bugungi kunda lison va nutqning izchil farqlanishiga erishilganligi, til birliklarining lisoniy va nutqiy sathdagi o‘rnining muqimlashganligi, til birliklarining lisoniy mohiyatlari tiklanib, o‘zbek tilining lison lingvistikasi o‘zining haqqoniy maqomiga ega bo‘lganligi tilshunosligimizning ulkan yutuqlarini ifodalab, davr fanimiz oldiga milliy til va milliy ma’naviyat mushtarakligi masalasiga daxldor yangidan-yangi vazifalarni qo‘ymoqda. Prezidentimiz I.A.Karimov: “Ilmu fan sohasidagi harakatlarimiz ham, ilmiy ishlarimiz va yutuqlarimiz ham dunyodagi eng ilg‘or mezonlar bilan o‘lchanishi lozim”1, - degan edilar. Bu fikr o‘zbek tilshunosligi uchun ham bevosita daxldordir. Hozirgi o‘zbek tilshunosligi jahon tilshunosligi qo‘lga kiritgan eng yangi yutuqlarni e’tiborga olmog‘i lozim. Shu sababli o‘zbek tilini jahon tilshunosligida keng qo‘llanayotgan sistemaviy-struktur metodlar asosida o‘rganish tobora kengayib bormoqda.

Lisoniy mohiyatning nutqiy voqelanishi, bunda uning nolisoniy hodisalar qurshovidagi o‘rni va maqomini aniqlash, tilning akkumulyativ vazifasi, ya’ni o‘zida bilim zahirasini saqlashi, milliy ma’naviyat va madaniyatni mujassam etishi kabi hodisalar talqini muammolari yuzaga chiqmoqda. Biroq fan va ijtimoiy taraqqiyotning yangi pog‘onasiga o‘tilishi oldingi bosqichdagi barcha muammolar to‘la-to‘kis hal etilganligini ko‘rsatmaydi. Bu muammolarni yechish va xulosalarni yangi bosqich talqinlari uchun dalil sifatida taqdim etish ahamiyatsiz emas, aksincha, zarur o‘rinlarda ilmiy qimmat kasb etadi. O‘zbek tilidagi yig‘iq gaplar talqini borasida ham shunday fikrni aytish mumkin.