SHAHAR YO'LLARI VA KO'CHALARNING G'ILDIRAK BILAN ILSHISH KOEFISENTINI ANIQLASH USULLARI

SHAHAR YO'LLARI VA KO'CHALARNING G'ILDIRAK BILAN ILSHISH KOEFISENTINI ANIQLASH USULLARI

Reja

I. Kirish. G‘ildirakning yo‘l qoplamasi bilan ilishish koeffitsiyenti va uning harakat xavfsizligidagi roli.

II. Asosiy qism:

1. Prezident qarorlari tahlili: Shahar infratuzilmasini modernizatsiya qilish va "Xavfsiz yo‘l" konsepsiyasi.
2. Ilishish koeffitsiyentiga ta’sir etuvchi omillar va me’yoriy talablar.
3. Ilishish koeffitsiyentini aniqlashning laboratoriya va dala usullari.
4. Zamonaviy mobil laboratoriyalar va asboblar (PPK-MAU, Pendulum tester).

III. Xulosa. 

IV. Foydalanilgan adabiyotlar.

KIRISH 

Avtomobil yo‘llari va shahar ko‘chalarining texnik holatini baholashda yo‘l qoplamasining g‘ildirak bilan ilishish xususiyati eng muhim ko‘rsatkichlardan biri hisoblanadi. Shahar sharoitida harakatlanish o‘ziga xos murakkablikka ega: bu yerda transport vositalarining yuqori zichligi, piyodalar o‘tish joylarining ko‘pligi va chorrahalardagi tez-tez tormozlanish jarayonlari kuzatiladi. Bunday sharoitda yo‘l qoplamasining g‘ildirak bilan ilishish koeffitsiyenti ($\phi$) bevosita inson hayoti va xavfsizligini belgilab beradi.O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan "Xavfsiz va ravon yo‘l" tamoyili shahar infratuzilmasini rivojlantirishning bosh mezoniga aylandi. Davlatimiz rahbari ta'kidlaganidek: "Yo‘llardagi o‘lim holatlarini keskin kamaytirish uchun nafaqat qoidalar, balki yo‘lning o‘zi ham xavfsiz bo‘lishi shart".

Ushbu strategik vazifa doirasida ilishish koeffitsiyentini o‘rganish quyidagi sabablarga ko‘ra dolzarbdir:

• Tormozlanish masofasini qisqartirish: Ilishish koeffitsiyenti qanchalik yuqori bo‘lsa, favqulodda vaziyatda avtomobil shunchalik tez to‘xtaydi.
• Barqarorlikni ta'minlash: Burilishlarda va sirpanchiq yo‘llarda avtomobilning yon tomonga sirpanib ketishini (skid) oldini olish.
• Diagnostika tizimini modernizatsiya qilish: Shahar ko‘chalarini vizual tekshirishdan asbob-uskunalar yordamida raqamli monitoring qilishga o‘tish.

Ilishish koeffitsiyenti — bu yo‘l yuzasining mikro va makro g‘adir-budurligi (teksturasi) natijasidir. Shahar ko‘chalarida vaqt o‘tishi bilan asfalt-beton qoplamasidagi tosh materiallari (shcheben) g‘ildiraklar ishqalanishi natijasida silliqlanib qoladi. Bu esa, ayniqsa nam ob-havoda, yo‘l yuzasida "suv pardasi" (akvaplaning) hosil bo‘lishiga va ilishishning keskin pasayishiga olib keladi.

Muhandislik nuqtai nazaridan ushbu ko‘rsatkichni aniqlash quyidagi maqsadlarga xizmat qiladi: