FE’LLARNING MA’NO TURLARI (SHUHRATNING "OLTIN ZANGLAMAS" ROMANI MISOLIDA)

Fe’l so’z turkumi. Felning leksik-grammatik xususiyatlari. Harakat tushunchasini anglatuvchi so’zlar fe’l deyiladi. Harakat ma’nosi juda keng tushuncha bo’lib, o’ylamoq, xayol surmoq fikrlamoq singar tafakkur, yugurmoq, sakramoq., ishlamoq kabi jismoniy faoliyat, so’zlamoq, demoq, aytmoq kabi nutq, uxlamoq, mudramoq, kutmoq, kulmoq kabi holat, qurmoq, chizmoq, yasamoq, yaratmoq kabi natijali faoliyat bilan bog’liq ma’noviy guruhlarga mansub fe’llarni o’z ichiga oladi. Fe’llar bir umumiy so’roqqa-nima qilmoq? so’ro-g’iga javob bo’ladi. Fe’llar leksik-grammatik xususiyatlariga ko’ra ham ikki guruhga bo’linadi: 1) mustaqil fe’llar; 2) yordam-chi fe’llar.

Bugungi zamonaviy tilshunoslik fanidagi muhim masalalardan biri so’z yasalish hjarayoni bo’lib, hanuzgachao’z murakkabligini yo’qotmay kelayotgan muhokamali va munozarali mavzu hisoblanadi. So’z yasalishi tilda mavjud bo’lgan imkoniyat va materiallar asosida yangi leksik birliklarni hosil qilishdan iborat. So’z yasalishi til lug’at tarkibini doimiy ravishda boyib borishi uchun o’z hissasini qo’shib keladi. 

Qo’shma so’zlarni tahlil qilishda tushuntirish uchun har bir birikmaning tuzilishi yoki qanday elementlar orqali hosil bo’lishida morfolgik jarayon qo’llaniladi. Undan tashqari qo’shma so’zlarni hosil bo ‘lishini daraxt diagrammasi orqali tushuntirsak osonroq bo’ladi. So’z yasalishi jarayonini leksikologiya bo’limiga kiritgan olimlar A.I. Smirnitskiy, I.V. Arnold, T.I. Arbekova kabilarning ishlarini yuqoridagi fikrlarning isboti sifatida aytishni joiz deb bildik. O’zbek tilshunosligida so’z yasalishiga birinchilardan bo’lib o’z hissasini qo’shgan olim.

Mavzuning dolzarbligi O’zbekiston istiqlolga erishishi bilan bozor iqtisodiyotiga asoslangan demokratik huquqiy davlat va ochiq fuqarolik jamiyatini qurish yo’lini tanlaganligi sababli, yangi ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlar barcha sohalar qatorida ta’lim tizimi oldiga ham mazmun-mohiyati jihatidan butkul yangı vazifalarni qo’ydi. Bu vazifalarning amalga oshirilishi ta’lim tizimining muntazam takomillashtirib borilishini va shu orqali yosh avlodni ilm-fan asosları bilan chuqur qurollantirishni taqozo etadiı Zero, ilm olish yo’lidagi izlanish insonning e’tiqodi va dunyoqarashini shakllantiradı, ma’naviy-axloqiy kamolot sari etaklaydi

"Kadrlar tayyorlash milliy dasturi"ning qabul qilinishi, muhtaram Prezidentimiz Islom Abdug’anievich Karimov tomonidan taklif etilgan uzluksiz ta’limning tamomila yangi tızımı, Kadrlar tayyorlash Milliy modelining yaratilishi O’zbekistonning xalqaro talablardağı zamonaviy taraqqiyotini ta’minlay oladigan dadıl, mustaqil, ijodiy tafakkurli, malakalı, bılımlı mutaxassis, ayni paytda shaxsy insoniy sifatlan shakllangan barkamol kadrlarni tayyorlash maqsadını ko’zlaydi Kadrlar tayyorlash milliy modelining tarkibiy qisma bo’lgan, uzlukız ta’lim hamiga kantiga la mang yang tum - o’rta maxsus, kasb-hunar talim turning. UZ jony etilishu oliy ta’lim tizami oldiga bır qancha Lazafalarni qo’ydi Respublikamız Prezidenti Islom Karimov ham "Dasturni tadbiq etishning uchinchi murakkab tomoni maxsus bilim yurtlarıda dars bensliga yaroqlı o’qituvchilami tayyorlash masalasıdır". benlishini ta’kidlagan deb bu masalaga alohida e’tibor

"Kadrlar tayyorlash milky dasturi"ni qabul qilinishiga qadar, o’rta maxsus, kasb-hunar va oliy ta’lim muassasalarida bo’lajak mutaxassislarda kasbiy bilim hamda ko’nikmalarni shakllantirish asosiy maqsad qilib qo’yilgan bo’lsa, Doendalikda, unay, alimlarga arodan mammolar echimini topish zulota, uz chiqarish, tashkiliy, shuningdek, bevosita ishlab chiqarish jarayonlarida ishtirok ehshga qodir mutaxassislami tayyorlash vazifalan ko’zda tutiladi.

Hozirgi kunda ka to hurar la lim hamda ko’pgina o’quv muassasalarid maxsus fanlamı o’qitadigan malakali pedagog kadrlarga talab juda kattadir Bunday pedagoglarni tayyorlashda, ularm kasbiy shakllantinshda maxsus fanlarning o’quv-uslubiy majmuasam yaratish, o’qitishning yang metod va shakllanı tadbiq etish zarur Shuningdek, o’qituvchulaming kasbiy mahoratırı shakllantirish hamda oliy o’quv yurtida ta’lim olishi mobaynida unu karbiy va shaxay nvojlanishirish shakl va metodlarıni rivojlantirish muammosi alohida dolzarblik kasb etadi

Kurs ishining maqsadi. boshlang’ich sinf ona tili darslarida fel so’z turkumini o’rgatishning usullarini ishlab chiqish, uni amaliyotda qo’llashdan iborat. Matnlar yordamida o’quvchilarni so’z turkumlari bo’yicha tahlilga o’rgatish

Kurs ishining vazifalari:

- Boshlag’ich sinf o’quvchilariga ona tili darslarıda fe’l so’z turkumini o’rgatish malakalarini shakllantirish-pedagogik muammo ekanligını nazariy jihatdan asoslash, 

- O’quvchilarning og’zaki va yozma savodxonligini oshirish uchun zarur bolgan pedagogik shart-sharoitlarni aniqlash,

- O’quvchilarga dars jarayonlarida fe’l so’z turkumini o’rgatishni ta’minlaydigan shakl va metodlami ishlab chiqish, ilmiy asoslash va tajribada tekshirish

Kurs ishining ob’ekti: afatida boshlang’ich sinf ona tili darslarida o’rgatiladigan fe’l so’z turkumını tanlab oldik,

Kurs ishining predmeti: boshlang’ich sinf ona tili darslarıda fe’l so’z turkumim zamonaviy pedagogik texnologiyalar yorlarmıda o’rgatish, shuning barobanda o’quvchilamı ona tili darslanga bo’lgan qızıqishlarını oshirishdan iborat deb belgıladık.

Kurs ishining tuzilishi: kurs ishi -kirish, ikki bob, to’rtta reja, xulosa va foydalanilgan adabiyotlar ro’yxatidan tashkil topgan