Boshlangʻich sinf oʻquvchilarini milliy qadriyatlar asosida tarbiyalash metodikasi

Boshlangʻich sinf oʻquvchilarini milliy qadriyatlar asosida tarbiyalash metodikasi

foydalanishning pedagogik imkoniyatlarini o’rganishning samarali omillari......................................................23

3.1. O’quvchilarda milliy qadriyatlarni takomillashtirish mazmun-mohiyati......................................23

3.2. Boshlang’ich sinfda o’qitishning zamonaviy texnalogiyalardan foydalanish usullari va vositalari......................................................................................25

XULOSA……………………………………………….31

FOYALANILAIGAN  ADABIYOTLAR……………………………34

                                                       KIRISH

       O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev “Insonparvarlik, ezgulik va bunyodkorlik – milliy g’oyamizning asosiy poydevoridir” kitobida hozirgi zamon ta’lim jarayonimizda yosh avlodni milliy qadriyatlar asosida tarbiyalash vazifasini qo’ygan.

Milliy qadriyatlar – bu xalqimizning azaldan amal qilib kelayotgan fazilatlari, odatlari va turmush-tarzimizning madaniy an’analari majmuidir. Shu ma’noda tarbiya jarayonida boshlang’ich sinf o’quvchilarida quyidagi fazilatlarni shakllantirish taqozo etiladi:

• insonni qadrlash;
• Vatanni sevish;
• o’zgalarni hurmat qilish;
• o’z manfaatlaridan o’zgalar manfaatlarini ustun qo’yish;
• mehnatsevarlik.

  Boshlang'ich sinf o'quvchilarini milliy qadriyatlar asosida tarbiyalash uchun amaliy usullar va metodikalar juda muhimdir. Quyidagi bir nechta tavsiyalar milliy qadriyatlar asosida boshlang'ich sinf o'quvchilarini yaxshi tarbiyalash uchun foydali bo'ladi:

1. ‘’Milliy Qadriyatlar va Tarix Bilishni Oshirish:’’ O'quvchilarga o'z milliy qadriyatlari, tarixi, adabiyoti va madaniyati haqida tushuncha berish uchun darslar tashkil etish. Bu ularda milliy bayroqlar, milliy liboslarning tavsifi, milliy o'yinlar va madaniyatining asosiy ko'rinishlari kabi mavzularni o'z ichiga oladi.                                                                                                                        2. ‘’Tasviriy San'at Asoslari Bilan Tanishish:’’  Milliy rasmlar, nakshlar, palitralar yoki boshqa milliy san'at turlari orqali o'quvchilarga oila va mamlakatlarining milliy san'atining boy bo'lgan to'plami haqida tushuncha berish. Bu orqali ular o'z adraslarini, rassomliklarini yoki boshqa san'atkorliklarini namoyish etish orqali o'z tarixi va madaniyati bilan yaqinroq tanishishlari mumkin.

3. ‘’Milliy O'yinlar va Musiqa Asoslari:’’ Boshlang'ich sinf o'quvchilariga oila qadriyatlari asosida amalga oshirilgan milliy o'yinlar va musiqalar orqali qiziqishlarini oshirish. Bunday o'yinlar va musiqalar orqali uchinishning hamjamiyatga xos xususiyati va madaniyati haqida tushuncha berish mumkin.

4. ‘’Milliy Bayroqlar va Madaniyat Meroslari:’’ Qo'llanmada milliy bayroqlar,likopchalar, madaniyat meroslari va mamlakat qadriyatlari to'g'risida ma'lumotlar berish orqali o'quvchilarni milliy tarixiy va madaniy qadriyatlariga intilishini oshirish.

5. ‘’O'z Mijozlari Bilan Tanishish:’’ O'quvchilarni oila qadriyatlari va milliyatiga oid vaqtlarini o'tkazishni rag'batlantirish uchun ularning o'zlarini va oilalarini tushunishga qaratilgan mashg'ulotlar tashkil etish. Bu ularda o'quvchilarning o'z mamlakatining madaniyati va milliy qadriyatlari bilan uchrashish va ta'riflash maqsadga muvofiq bo'ladi.

Milliy qadriyatlar asosida boshlang'ich sinf o'quvchilarini tarbiyalash metodikalari, ularning milliyatiga oid birinchi bo'lgan tahliliklariga ega bo'lishlarini ta'minlaydi va ularning o'z-ozlarini, oilalarini va mamlakatlari tarixiy va madaniy erkinliklariga oid ta'lim olishlari orqali ularni milliyatiga qatnashishga ko'maklashadi. Bu usullar o'quvchilarning mustaqil fikrlash va shaxsiy rivojlanishini ham ta'minlaydi.

I BOB.  BOSHLANG'ICH SINFLARDA MILLIY QADRYATLARNI O'QUVCHILAR ONGIGA SINGDIRISH

1.1. Milliy qadriyatlar asosida boshlangʻich sinf oʻquvchilarni tarbiyalashning ijtimoiy-psixologik o’rni

             Mustaqil yurtimiz milliy tiklanishdan milliy yuksalish sari qadam qo'ydi. Har bir davlatning rivojlanishi uchun oldiga qo'ygan maqsadiga, albatta, yosh avlodiga bergan mukammal bilimi, milliy tarbiyasi bilan erishadi. Muhtaram Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev o'z ma'ruzalarida: "Yurtimizdagi har qaysi inson, har qaysi oilaning eng ezgu orzu-maqsadlari, hayotiy manfaatlari, avvalambor uning farzandlari timsolida namoyon bo'ladi, ro'yobga chiqadi", deya yosh avlod tarbiyasiga bo'lgan betakror fikrlarini bildirganlar. Boshlang'ich sinfda asosiy masalalardan biri o'quvchilarning og'zaki savodxonligini o'stirish va nutqini ravon qilish hisoblanadi. Bu ko'nikma bilimni talab qiladi, chunki har qanday ko'nikma bilimsiz shakllanmaydi. Bilim va ko'nikmaga aylanmagan bo'lishi mumkin. Yozish ko'nikmasini hosil qilish uchun boshqa faoliyat turlari, ya'ni yozish jarayonida partada to'g'ri o'tirish, ruchkani barmoqlar orasida tutish, daftarni qiyalikda qo'yish kabilar ham o'rgatiladi. Boshlang'ich ta'lim o'zuvchining shakllanishi, rivojlanishi uchbun muhim davr hisoblanadi. Bu davrda bolaga berilgan bilim va ko'nikmalarni tizimli ravishda olib borish bevosita yangi talablar asosida yaratilayotgan darsliklarga ham borib taqaladi. Umumta'lim maktablari boshlang'ich sinflarning darsliklarida berilgan mavzular o'quvchilarda milliy tarbiyaning shakllanishiga katta ta'sir ko'rsatadi. O'quvchilarining milliy tarbiyasida uning muomala odobi, tarbiya qoidalariga rioya qilishi hamda boshqalarga nisbatan munosabatlarining barcha ko'rinishlarida namoyon bo'ladi. Maktabda milliy tarbiyani shakllantirish jarayonida boshlang'ich o'quvchilarining axloqiy sifatlari tarkib topadi va ilk axloqiy sifatlar shakllantiriladi. Jumladan, odamiylik, jonkuyarlik, mehribonlik, g'oyaviy sodiqlik, kechirimlilik, to'g'rilik, mehnatsevarlik, andishalilik, yaxshi, mehr-oqibatlilik, muomala. Shu sifatlarni boshlang'ich sinf o'quvchilarida shakllantirishda turli xil usul va vositalarni ishlab chiqib, ta'lim tarbiya jarayoni samaradorligini oshirish, unga mos ishlanmalar yaratish, milliy tarbiyalashda bolalarning yoshini hisobga olgan holda didaktik materiallar tanlash, boshlang'ich sinf o'quvchilariga mos holda pedagogik va psixologik ta'sir ko'rsatish usullarini tanlash bugungi kunning dolzarb vazifalaridan hisoblanadi. Barkamol shaxsni tarbiyalashda zamonaviy innovatsion pedagogik texnologiyalardan foydalanish, milliy urf-odat va an'analarimiz, boy ma'naviy merosimizga yo'g'гilgan o'zbekona milliy tarbiyamizni kelajak avlod ongiga singdirib borish ustuvor ahamiyat kasb etdi. Shu narsa ahamiyatliki, milliy tarbiya xususiyati tarbiyada rag'batiantirishning ustuvor bo'lishini taqozo etadi. Boshlang'ich sinf o'quvchilarini milliy tarbiyalash metodikasida uch masala -tushuntirish, rag'batlantirish muhim o'rin tutadi. Bularga amal qilmasdan kutilgan samaraga erishib bo'lmaydi.Intellektual yoshlarning bilim olish sifatini oshirishga keng imkon beradi. Ta'lim sifati - bu "ta'lim oluvchi-ta'lim bemvchi" darajasida muntazam ravishda, ta'lim oluvchilarning real imkoniyatlari darajasidan kelib chiqib yo'lga qo'yish, ya'ni yaqin rivojlanish zonasini nazarda tutishni anglatadi. Shunga ko'ra, bugungi kunda ta'lim muassasalarida ta'lim oluvchilarning qiziqishlari yo'nalishlarini aniqlash, tashxis ishlarini tizimli tashkil etish, ta'lim-tarbiya jarayonida o'quvchilarning o'zlashtirish xususiyatlariga asoslanish alohida ahamiyat kasb etadi. Hozirgi paytda pedagog va psixologlarning diqqat markazini o'quv predmetlarining nazariy asoslari va ularning tuzilishi bilan bir qatorda o'quvchilar faoliyati, unga dahldor psixologik va pedagogik qonuniyatlar hamda o'quv faoliyatini samarali boshqarish omillari ham band etib turibdi. O'quvchilarning bilish faolligini oshirish, ularni o'qishga qiziqtirish va ularning fanlarga qiziqishini oshirish dolzarb muammodir. Yosh avlodga ta'lim-tarbiyani vijdonan yondashgan holda berish muhim masaladir. Hadislarda: "Beshikdan to qabrgacha ilm izla", deyilishida juda katta hikmat bor. Ilm bobidagi izlanish esa insonni ma'naviy-axloqiy kamolot sari yetaklaydi. Shuning uchun ham xalq ta'limi oldidagi eng katta muammo o'quvchilarning o'quv-biluv faoliyatiga kelib taqalishi bejiz emas.Xulosa qilib aytish mumkinki, kichik maktab yoshidagi o'quvchilarni milliy tarbiyalash jarayoniga yangicha yondashuv metodologik samaradorlikni taqozo etadi. Biz esa milliy ruhda tarbiya berishning bugungi davr talabiga xos bo'lgan shakllarini kichik maktab yoshidagi o'quvchilarimiz ongiga singdirib borishimiz zarur. Eng muhimi yurtimiz kelajagini mustahkamlash uchun kichik maktab yoshidagi o'quvchilarni milliy ruhda tarbiyalash orqali ularda milliy tafakkur, milliy ong, milliy mafkura, o'zligimizga bo'lgan hurmat, milliyligimizning bugungi ko'rinishlarini saqlash va davom ettirish kabi ko'plab jarayonlarni amalga oshiramiz. Maktabda milliy tarbiyaning tub mohiyatini yetkazib berish hamda bunyodkor g'oyatoga undovchi milliy mafkuramizni rivojlantirish biz pedagog kadrlarning asosiy vazifamiz deb hisoblaymiz. Zero, o'zlashtirishning pastligi o'qituvchilarni hamisha qiynaydigan dolzarb masalalardan biridir

Ong – bu shaxsning miya organida yuzaga keladigan tushunchalari, fikrlari va odatlari majmuidir. Shu jihatdan boshlang’ich sinf o’quvchilarining ongi pedagoglarimiz to’g’ri ta’kidlashganidek, yozilmagan oq qog’ozga o’xshaydi. Mazkur masala 7-11 yoshli o’quvchilar ongiga maqsadli va muddaoli qadriyatlarni shakllantirishni taqozo etadi. Bu borada umuminsoniy qadriyatlar ham muhim o’rin tutadi.

Umuminsoniy qadriyatlar – bu dunyoda yashovchi xalqlarning tajribasidan o’tib o’zgalar tomonidan qabul qilingan yondashuvlar majmuidir.7 Shu sababli Prezidentimiz yoshlar tarbiyasida umuminsoniy qadriyatlarga e’tibor berishni tavsiya etadi.8 Rus pedagogika va psixologi A.Rubnshteyn ongning miya, aql va his-tuyg’udan iboratligini ta’kidlaydi. Shu sababli 7-11 yoshli o’quvchilar ongini shakllantirishda quyidagi umuminsoniy qadriyatlarning o’rni muhimdir:

• birodarlik;
• tinchliksevarlik;
• bag’rikenglik.