Arxaizm va istorizmalaming leksik-grammatik xususiyartlari (Mirmuhsiming-Memor"romani misolida)

Arxaizm va istorizmalar leksik-grammatik xususiyatlar ko'proq muammo bo'lib turingan. Arxaizmlar, o'zining kelib chiqishi paytida yoki avlodning izohlarida o'g'irlashgan so'z yoki so'z birliklari bo'lib, istorizmalar esa o'z vaqti o'ta yoki bir vaqtda mashhur bo'lgan so'z yoki so'z birliklari hisoblanadi.

Arxaizm va istorizmalar, turli sohalar va sohalardagi nutq, matn, mavzu va h.k. xususiyatlariga qarab bayon qilinadi. Ularning matnni sehrlar, asarlar va boshqa shoirlar tomonidan qo'llanilishida an'analari turli turdagi turmush tarzi mavzularda yoritilgan. Bu leksik-grammatik xususiyatlar tarixiy bilimlarni o'z ichiga olgan bo'lib, ular tarixiy va ijtimoiy hujjatlarda ko'p paydo bo'lishi mumkin.

Mavzuning dolzarbligi. O‘zbek  adabiyotining otashnafas  yozuvchisi  Mirmuhsinning hayot  falsafasi  aks etgan  betakror  lirikasida o‘ziga  xos  xususiyatlar yaqqol  ko‘zga tashlanadi.  Yozuvchining romani boshqalardan ajralib  turadigan  yorqin qirralardan  biri  uning lirikasidagi  o‘ziga  xoslik, nafis  jozibasidadir.  Bu nafislik, jozibadorlik shoirning so‘z  qo‘llash mahorati  natijasidir.  O‘zbek tili  leksikasi  juda boy.  Unda  serqirra ma’noga  ega  bo‘lgan polisemantik  so‘zlar, ma’nodosh  so‘zlar,  emotsional-ekspressiv  bo‘yoqdor so‘zlar  mavjud. 

Shuningdek,  o‘zbek tili  leksikasida  eng asosiy  va  salmoqli o‘rinni  egallagan umumnutq  qatlam so‘zlari  borki,  ulardan o‘rni  bilan  ma’no qirralarni  teran  anglagan holda  foydalanish  lozim. Bu  esa  badiiy asarning tasirchanligini, jozibadorligini  ta’minlaydi. Shuni ham ta’kidlash lozimki,  yaxshi  badiiy asar  yaratish shoirning so‘z qo‘llash mahoratiga bog’liq.       

Biz  mazkur kurs ishida  shoir Mirmuhsinning Me’mor romanining leksik xususiyatlarini  tahlil  qildik. Bu  esa  mazkur kurs  ishining  dolzarbligini belgilaydi. 

Kurs ishining maqsad va vazifalari. Kurs ishining  asosiy maqsadi    Mirmusin Me’mor romanining  badiiy  xususiyatlariga  e’tibor qaratish,  ijodkor romanini leksik  xususiyatlarni  tahlil qilishdir.  Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalarni amalga oshirdik: 

-  Mahmud Toir ijodi bilan tanishish; 

- Mirmuhsinning Me’mor romanida qo‘llangan arxaizm va istorizm so‘zlarning  ma’no xususiyatlarini izohlash;     

-  So‘zlarning arxaizm va istorizm so‘zlarning munosabatiga  ko‘ra turini  aniqlash  va izohlash; 

-  Chegaralangan qatlam  so‘zlarinig  qo‘llanilish darajasi  va  badiiy xususiyatlarini tahlil qilish; 

-  Tarixiy hamda  eskirgan  so‘zlarning qo‘llanilishi  va  ularning uslubiy xususiyatlarini yoritish; 

-  O‘z va o‘zlashgan qatlam so‘zlarining qo‘llanish darajasini aniqlash.

Kurs ishining tuzilishi. Kurs ishi  kirish, II bob, xulosa, foydalanilgan  adabiyotlar ro‘yxatidan  iborat.