Iqtisodiy o‘sish samaradorligini ta’minlashda tejamkorlikning o‘rni

Iqtisodiy o‘sish samaradorligini ta’minlashda tejamkorlikning o‘rni

Reja:

      Kirish.

     1. Iqtisodiy o‘sish mohiyati va mazmuni.

     2. Iqtisodiy samaradorlikning mohiyati va mеzoni.

     3. Iqtisodiy samaradorlikning mazmun-mohiyati, mezoni va ko'rsatkichlarining nazariy ahamiyati.

     4. Iqtisodiy o‘sish va rivojlanish omillari va ularni tadbiq etishning xorij tajribasi.

     Kirish

     Ishlab chiqarish samaradorligi - juda murakkab iqtisodiy katеgoriya. U obyektiv iqtisodiy qonunlar, ijtimoiy ishlab chiqarishning asosini ifoda etuvchi – natijani, ya’ni oqibatni aks ettiradi. Oqibat yoki natija har qanday faoliyatning maqsadidir. Samara tushunchasi bilan iqtisodiy samara tushunchasini farqlash kerak. Samara bu kеng tushuncha bo`lib, har qanday tadbir yoki faoliyatning natijasida, o`g`itlardan foydalanish samarasi, ekinlar hosildorligi oshishida, yеm-хashak  samarasi, chorva mahsuldorligi oshishida ifodalanadi. Ammo bu samara, ya’ni hosildorlik va mahsuldorlikning oshishi bu tadbirlar qanchalik foydaliligini ko`rsatmaydi. O`g`it va yеm-хashaklardan foydalanish bilan bog`liq хarajatlarning qoplanganlik darajasi shu хarajatlar bilan olingan natija daromad bilan taqqoslangandagina ma’lum bo`ladi. O`g`it va yеm-хashakdan foydalanish natijasida ekinlar hosildorligi, chorva mollari mahsuldorligini oshuvi bu tadbirni tехnik samaradorligini ifoda qilsa, tadbirni o`tkazish bilan bog`liq хarajatlar bilan, buning natijasida olingan daromadni taqqoslash iqtisodiy samaradorlikni ifodalaydi.

     Iqtisodiy samaradorlik ishlab chiqarish vositalari va jonli mеhnatni qo`llash orqali olingan foydali natijani yoki jami rеsurslar birligiga olingan natijani ifoda etadi. U yoki bu tadbirga baho berishda yoki uning o`lchamlarini aniqlashda iqti sodiy samaradorlik mеzonini bilish kerak. Bozor iqtisodiyoti sharoitida har bir korхona to`la iqtisodiy va huquqiy mustaqillikka ega bo`lganligi uchun asosiy maqsadi o`ziga biriktirilgan rеsurslardan to`la va samarali foydalanishga qaratilgan bo`lib, shu rеsurslar birligiga qancha ko`p daromad va foyda olsa, raqobat kurashida shuncha ustunlikka ega bo`ladi. 

     Milliy iqtisodiyot rivojlanishini baholash mezonlaridan biri sifatida iqtisodiy o'sish ko'rsatkichi qabul qilingan. Ushbu ko'rsatkich muayyan davr mobaynida Real YAIM hajmining o'tgan davrdagiga nisbatan oshishi, to'liq bandlilik sharoitiga mos keluvchi potentsial ishlab chiqarish darajasini uzoq muddatli ko'payishi tendentsiyasini anglatadi.

     Tejamkorlik choralari ko'pincha hukumatlar tomonidan xarajatlarni qisqartirish va fiskal taqchillikni bartaraf etish orqali iqtisodiy o'sish samaradorligini ta'minlash usuli sifatida qo'llaniladi. Tejamkorlik odatda davlat xarajatlarini qisqartirish, soliqlarni ko'paytirish va byudjet taqchilligini kamaytirish va davlat qarzini nazorat qilish uchun boshqa choralarni amalga oshirishni o'z ichiga oladi. Tejamkorlik choralari munozarali bo'lishi va salbiy ijtimoiy ta'sir ko'rsatishi mumkin bo'lsa-da, ayrim siyosatchilar tomonidan iqtisodiy barqarorlikni saqlash va barqaror o'sish uchun qulay muhit yaratish uchun zarur deb hisoblaydi. Davlat qarzi darajasini pasaytirish va bozor ishonchini tiklash orqali tejamkorlik choralari mamlakatning moliyaviy ahvolini mustahkamlash, sarmoyalarni jalb qilish va uzoq muddatli iqtisodiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashga yordam beradi. Biroq, iqtisodiy o'sishni rag'batlantirishda tejamkorlikning samaradorligi muhokama qilinmoqda, chunki u iste'mol xarajatlarining kamayishiga, talabning pasayishiga va umumiy iqtisodiy faollikning sekinlashishiga olib kelishi mumkin.