Davlat va huquq nazariyasi fanidan savollarga javoblar

Davlat va huquq nazariyasi fanidan savollarga javoblar

1. Ҳуқуқ ижодкорлиги тушунчасини изоҳлаб беринг.

Huquq ijodkorligi – vakolatli davlat idoralari va mansabdor
shaxslarning (referendum chog‘ida – butun xalqning) huquq
normalarini o‘rnatish, o‘zgartirish, takomillashtirish va bekor
qilishga yo‘naltirilgan maxsus faoliyatidir. Huquq ijodkorligi faoliyatiga nafaqat yangi huquqiy normalar
o‘rnatish, balki ilgari chiqarilgan normativ-huquqiy qoidalarni
o‘zgartirish va bekor qilish ham kiradi. Huquq
ijodkorligi tufayli vujudga keltiriladigan huquq normalari davlat
idoralarining turli xil rasmiy hujjatlarida aks ettiriladi. Bunday rasmiy
hujjatlar normativ-huquqiy hujjatlar deb ataladi. Huquq ijodkorligi
davlat xarakteriga ega bo‘lgan aktiv faoliyatdir.

2. Ҳуқуқ ижодкорлиги жараёнида юридик техниканинг ролини атрофлича ёритиб беринг.

Huquq ijodkorlik faoliyati o‘z mohiyatiga ko‘ra davlat irodasini
ifodalash bilan bog‘liq. Davlat tashkiliy kuch bo‘lsa, huquq yuridik
qoida shakliga kirgan irodadir.
Huquq ijodkorligi o‘z mazmuniga ikki toifa harakatni qamrab
oladi: birinchidan, huquq ijod etuvchi organlarning normativ hujjat
loyihasini tayyorlash bo‘yicha harakatlari, ya’ni loyihani ishlab
chiqish to‘g‘risidagi qarorni qabul qilish; loyihani tayyorlash;
160
loyihani muhokama etish; uni manfaatdor idoralar bilan kelishib
olish va qo‘shimcha ishlov berish. Ikkinchidan, bu toifaga normativ
hujjatni chiqarish bo‘yicha harakatlar kiradi: huquqiy hujjat
loyihasini huquqni ijod etuvchi organ muhokamasiga kiritish; huquq
ijod etuvchi organ tomonidan loyihani muhokama etish; normativhuquqiy hujjatlarni qabul qilish va uni e’lon qilish (nashr etish).

3. Ҳуқуқ ижодкорлигининг турларини ифодаланг ва уларга изоҳ беринг.

Huquq ijodkorligining quyidagi turlari mavjud:
1. Xalqning bevosita huquq ijodkorligi. Xalq tomonidan amalga
oshiriladigan huquq ijodkorligining eng yorqin ifodasi referendum
– davlat va jamiyat hayotining o‘ta muhim masalalari bo‘yicha
umumxalq ovoz berishidir. Referendum huquq ijod etishning
alohida shakli sifatida xalqning bevosita iroda bayon etishi
hisoblanadi. Bu huquqiy normalar yaratishning o‘ta nufuzli turi
bo‘lib, referendum natijalari davlat hokimiyat idoralarining bironbir tarzdagi tasdiqlashiga muhtoj emas. Referendum yo‘li bilan
qabul qilingan hujjat mamlakat hududida oliy yuridik kuchga ega
bo‘ladi va faqat referendum orqali bekor qilinishi yoki o‘zgartirilishi
mumkin (O‘zbekiston Respublikasining «Referendum to‘g‘risida»gi
qonunining 1-moddasi).

2. Davlat idoralarining huquq ijodkorligi. Bu huquq ijodkorligining asosiy, eng keng tarqalgan, aniq maqsadga yo‘naltirilgan
turidir. Davlat idoralarining vazifasi, vakolatlari hamda faoliyat
yo‘nalishlari qonunda belgilab qo‘yiladi. Ana shu yuridik vakolatlar
doirasida har bir davlat idorasi normativ-huquqiy hujjatlar qabul
qiladi. Ularning vakolatlari darajasi va ko‘lami normativ
hujjatlarning yuridik kuchini, o‘zaro mutanosiblik (ierarxik)
munosabatlarini belgilab beradi. Odatda, davlat idoralari huquqiy
maqomini belgilovchi yuridik aktda (Konstitutsiya, qonun, farmon
yoki nizomda) ular qanday yuridik kuchga ega bo‘lgan normativhuquqiy akt qabul qilishi belgilab qo‘yiladi. Masalan, O‘zbekiston
Konstitutsiyasining 84-moddasiga ko‘ra Oliy Majlis qonun qabul
qiladi; 94-moddasiga ko‘ra Prezident farmon, qaror va farmoyish
chiqaradi; 98-moddasiga muvofiq Vazirlar Mahkamasi Oliy Majlis
va Prezident hujjalari ijrosini ta’minlash uchun qaror va farmoyishlar
chiqaradi.

3. Mansabdor shaxslarning huquq ijodkorligi. Avvalo, mansabdor
shaxs tushunchasini aniqlab olish lozim, chunki amaldagi
qonunchilikda unga tegishli ta’rif berilmagan. Chamasi, mansabdor
shaxs – bu davlat hokimiyat yoki boshqaruv idorasida yoxud
nodavlat tashkilotida muayyan lavozimni egallagan, unga yuklangan
funksiyalarni bajarish uchun huquqiy hujjatlar qabul qilish va amalga
oshirish vakolatiga ega bo‘lgan shaxsdir.