QUYI ZARAFSHON TABIIY GEOGRAFIK OKRUGI

QUYI ZARAFSHON TABIIY GEOGRAFIK OKRUGI

REJA:

KIRISH

I.BOB.QUYI ZARAFSHON OKRUGI TABIATINING O`ZIGA XOS XUSUSIYATLARI

1.1.Okrugning tabiiy geografik o`rni, chegaralari, relyefi

1.2. Tabiiy sharoiti va foydali qazilmalari

1.3. Tuproq va o'simlik qoplami, hayvonot dunyosi

II.BOB.QUYI ZARAFSHON OKRUGINING EKOLOGIK MUAMMOLARI VA HUDUDIY RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI

2.1 Quyi Zarafshon okrugining rekreatsion resurslari va ulardan foydalanish imkoniyatlari

2.2. Atrof-muhitni muhofaza qilish bo'yicha chora-tadbirlar

XULOSA

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR

KIRISH

Mavzuning dolzarbligi: Quyi Zarafshon okrugi shu nom bilan ataluvchi daryoning quyi qismida joylashib, o‘z ichiga Buxoro va Qorako‘l vo halarini oladi. Okrug sharqda kengligi 8 —10km bo‘lgan Xazar yo‘lagi orqali O‘rta Zarafshon okrugidan ajralib turadi. Okrug shimol va g‘arbdan Qizilqum okrugi, janubi g‘arbdan Sandiqli qumligi orqali Turkmaniston Respublikasi, sharqdan Qashqadaryo okrugi bilan chegaralanadi. Bu yerda chegara Azkamar, Quyimozor, Jarqoq balandliklari orqali o‘tadi.

Quyi Zarafshon okrugi tektonik botiqda joylashib, negizi paleozoy erasi ohaktosh slaneslaridan iborat bo‘lib, uning ustini mezozoy va kaynazoy eralarining cho‘kindi jins hamda mergellari, gillari va qumtoshlari qoplab olgan. Mezozoy era sining yura va bo‘r davr jinslari (ohaktosh, dolomit va bosh qa) ko‘proq okrugning sharqida joylashgan balandliklarda uchraydi.

Quyi Zarafshon okrugida nisbatan ko‘p tarqalgan jinslar — bu kaynozoy erasining neogen va paleogen yotqiziqlari hi soblanib, ular asosan, Gazli atrofida, Jarqoq, Saritosh, Qi ziltepa balandliklarida, Buxoro vohasining janubida, Qorako‘l vohasida, Dengizko‘l atrofida joylashib, sarg‘ish, sur, jigarrang qum va qumtoshlardan iborat. Quyi Zarafshonda eng ko‘p tarqalgan jinslar to‘rtlamchi davrga xos bo‘lib, ular genetik jihatdan Zarafshon daryosi, vaqtincha oqar suvlar, ko‘l va shamol natijasida vujudga kelgan shag‘al, qum, qumoq, lyoss gillaridan iborat. Quyi Zarafshon okrugidagi Dengizko‘l va boshqa ko‘llar atrofida ko‘l yotqiziqlari — to‘q surrangli gil, qumoq, Buxoro va Qorako‘l vohalari atrofida esa eol yo‘l bilan vujudga kelgan qumliklar joylashgan. To‘rtlamchi davr boshlarida Qashqadaryo va Sangzor daryo lari Zarafshonga quyilgach, sersuv bo‘lib, Qoraqum tomon oqqan.

To‘rtlamchi davr o‘rtalarida Amudaryo shimoli g‘arb (Orol tomon)ga oqishi tufayli Zarafshon daryosi Amudaryoga quyila boshlagan. To‘rtlamchi davr oxirida ham Zarafshon vaqt-vaqti bilan Amudaryoga quyilib turgan. Lekin, so‘ngra Qashqadaryo va Sangzor daryolarining Zarafshonga quyilmay qo‘yishi natijasida Zarafshon tarmoqlanib oqib, Qorako‘l deltasini hosil qilgan. Qashqadaryo esa janubga burilib, tarmoqlanib, katta delta hosil qilgan bo‘lsa, Sangzor daryosi shimol tomon burilib, Mirza cho‘l tomonga oqa boshlagan, natijada Zarafshon suvi kamayib, Amudaryoga yetib bormagan. Quyi Zarafshon okrugida daryolarning tarmoqlanib oqishi va zilzilalar sodir bo‘lib turishi neotektonik jarayonlar bilan bog‘liq. Yaqin davrgacha O‘rta Osiyoning tekislik qismi, shu jumladan, Quyi Zarafshon okrugi ham seysmik jihatidan birmuncha tinch deb hisoblanar edi. Lekin Zarafshon okrugi hududida so‘nggi yillarda zilzilalar (Buxoroda 1821—1822 yillarda 8 balli, Gazlida 1976- va 1987- yillari 9—10 balli) bo‘lib turishi bu hududni ham seysmik rayonga kiritilishiga asos bo‘ldi. Quyi Zarafshon okrugi va uning atrofi neft-gaz zaxirasiga boy hudud hisoblanib, eng muhim konlari Gazli, Jarqoq, Qorovulbozor, Shodi, Dengizko‘l va boshqalar hisoblanadi. Shuningdek, okrug hududida bir nechta tuz hamda har xil qurilish xomashyo konlari mavjudligi mavzuning dolzarbligini asoslaydi.

Kurs ishining maqsadi: Quyi Zarafshon okrugining tabiiy geografik o`rni, chegaralari, tabiiy sharoiti, va ekologik jihatdan o`rganish va tahlil qilishdan iborat.

Kurs ishining vazifasi: Bu kurs ishida quyidagi vaziflarni bajariladi.

1.Okrugning tabiiy geografik o`rni, chegaralari, relyefi

2. Tabiiy sharoiti va foydali qazilmalari

3. Tuproq va o'simlik qoplami, hayvonot dunyosi

4. Quyi Zarafshon okrugining rekreatsion resurslari va ulardan foydalanish imkoniyatlari

5.. Atrof-muhitni muhofaza qilish bo'yicha chora-tadbirlar

Kurs ishining tuzilishi: Kirish, 2 ta bob, 5 ta reja, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati hamda rasmlardan iborat.