Elektroskop hám elektrometr_5E

Elektroskop hám elektrometr Denelerdiń elektrleniwin baqlaw ushın elektroskoptan paydalanıladı. Elektroskop sózi grekshe elektron hám skopeo sózlerinen alınǵan bolıp, “elektrdi baqlayman” degen mánisti ańlatadı. Eń ápiwayı elektroskoptıń dúzilisi súwrette kórsetilgen. Onıń metall sheńberge ornatılǵan plastmassa tıǵın (1) arqalı metall sterjen (2) ótkizilgen. Sterjenniń joqarǵı ushına sharik (3) ornatılǵan, tómengi ushına bolsa folga japıraqları (4) asılǵan. Sheńberdiń eki tárepi shiyshe ayna menen bekitilgen.

Ebonit tayaqsha terige ısqılanıp, elektroskop sharigine tiygizilse, onıń japıraqları ashıladı, sebebi japıraqlar birdey zaryadlanıp bir-birinen qashadı. (a-súwret).

Tayaqsha jáne terige ısqılanıp, sharikke tiygizilse, onıń japıraqları úlkenirek múyeshke ashıladı (b-súwret). Demek, deneniń elektrleniw dárejesin ózgertiw múmkin eken.

Denelerdiń elektrleniw dárejesine anıqlawda elektrometrden paydalanıladı. súwrette elektrometrdiń ulıwma kórinisi keltirilgen. Elektrometrde metall sterjenge (1) aylanıwshı strelka (2) ornatılǵan. Sterjen hám kórsetkishti sırtqı tásirlerden saqlaw ushın metall korpus (3) metall sım arqalı jerge tutastırıladı.

Elektrometr – denelerdiń elektrleniw dárejesin kórsetiwshi ásbap.

Elektrometr ishine bekkemlengen aylanıwshı strelka kósher átirapında erkin qozǵaladı. Sharik elektrlengende sterjen hám strelka birdey belgide elektrlenedi. Nátiyjede kórsetkish sterjennen iyteriledi. Kórsetkishtiń jaǵdayına qaray shariktiń elektrleniw dárejesin anıqlaw múmkin.

Elektrofor mashina

Elektrlengen tayaqsha zaryadlanbaǵan denege tiygizilse, ol tez zaryadsızlanıp qaladı. Denelerge zaryadlardı úzliksiz payda etiw ushın zaryadlardı támiyinlep beriwshi qurılma kerek. súwrette zaryadlardı payda etiwshi qurılmanıń ulıwma kórinisi berilgen bolıp, ol elektrofor mashina dep ataladı. Elektrofor mashina tutqası (1) aylandırılǵanda, onıń eki diskisi (2) qarama-qarsı tárepke aylanadı. Aylanıwshı disklerge tiyip turǵan (3) metall shyotkalar ısqılanıwı nátiyjesinde olarda qarama-qarsı belgidegi zaryadlar payda bolıp, bul zaryadlar Leyden bankası (4) dep atalıwshı eki cilindrde toplanadı. Leyden bankasına biriktirilgen metall sharikler

(5) bir-birine jaqınlastırılǵanda olar arasında kúshli ushqın shıǵıwın baqlaw múmkin.