Birlamchi va ikkilamchi merisistema to’qmasi

Birlamchi va ikkilamchi merisistema to’qmasi

XULOSA

Poyada uning uzunasiga va eniga o'sishini ta'minlab turuvchi meristema sistemalari mavjud. Shunisi bilan ildizga o'xshash, lekin uning apikal meristemasidan shakllanayotgan to'qimalarning hosil bo'lishi ildizlarga xos bo'lgan jiddiy akropetal ketma-ketlikka ega emas. Chunki uning apeksida to'g'ri periodiklik bilan barg bo'rt-malari hosil bo'lishi bo'g'inlarning erta shakllanishiga olib keladi. Bo'g'in oralig'ining taraqqiyoti (o'sishi) esa kechikadi. Ko'-pincha bo'g'in oralig'ining o'sishi va doimiy to'qimalarning taraqqiyoti bir necha yoshroq bo'g'in oralig'idagi interkalyar meristemalarning hisobiga uzoq vaqt davom etadi (masalan, g'al-ladoshlarda). Shunday qilib, poyalar uchun apikal, yon va interkalyar meristemalarning murakkab sistemasi xos. Barg o'tkazuvchi to'qimalari bevosita poyaga o'tadi. Novdaning o'tkazuvchi sistemasi uning apek-sida shakllanadi va u yerda novda metamerlari - bargli bo'g'inlar va kurtaklar (bo'g'in oralig'i bir-muncha keyinroq) shakllanadi. Bo'g'in orqali novda o'qi (uning stelasi)ga taraqqiy etayotgan barg-ning o'sayotgan prokambial bog'-lamlari kiradi. Evolutsiya jarayonida poya tuzilishining har xil tiplari qanday paydo bo'lganligini Fransiya botanigi Van Tigemning stelyar na-zariyasi tushuntirib beradi. Van Tigem stela deb ildizning birlamchi o'tkazuvchi to'qima-lar yig'indisi va ularni o'rab turgan perisikl hujayralarini atagan. Keyin poya o'tkazuvchi to'qimalari va ular orasidagi to'qimalar yig'indisini (perisikl bilan birga) ham shu atama bilan atadii Bu nazariya keyingi vaqtda Telom nazariyasida ham tasdiqlangan. Stelaning eng qadimiy va primitiv tipi - gaplostela yoki protostela. Gaplostela (yunon. gaplos - oddiy yoki potostela yaxlit) ksilema tasmasidan iborat bo'lib, tashqi tomondan floema qavati bilan o'ralgan (129-rasm). Riniofitlar va ba'zi boshqa primitiv o'simliklar poyalari ham shunday tuzilishga ega