OʻSIMLIKLAR SISTEMATIKASINING OʻRGANISH TARIXI

; Oʻsimliklar sistematikasidagi dastlabki urinishlar bundan 5000-yil avval boshlangan. Yunon faylasufi, tabiatshunos Teofrast (miloddan avvalgi 372 — 287) oʻsimliklarni 4 guruh: daraxtlar, butalar, chala butalar va oʻtlarga boʻlgan. Keyinchalik nemis faylasufi Albert fon Bolshtedt (1193 — 1280) oʻsimliklarni bir pallali va ikki pallalilarga ajratgan. Uygʻonish davrida italiyalik Andrea Chezalpino (1583) oʻsimliklarning, asosan, meva va urugʻlarining tuzilishi asosida birinchi sunʼiy tasnifini nashr etdi. 16-asr oxirida K. Baugin turkum (avlod) va tur kategoriyalarini fanga joriy etdi. K.Linney (1735) oʻzining changchilar soniga asoslangan sistemasini ishlab chiqdi. Bir qancha kamchiliklari boʻlishiga qaramay, bu sistema amaliy jihatdan faqat mutaxassislarga emas, balki barcha botanikaga qiziquvchilarga qoʻl keldi. 19-asrda O.P. Dekandol sistematikasi (1813, 1819) katta ahamiyatga ega boʻldi. U oʻsimliklar dunyosini 2 boʻlim (naychali va hujayrali, yaʼni naychasiz oʻsimliklar)ga ajratadi. Naychalilarga ikki pallali va bir pallali oʻsimliklar kiritildi. Angliyalik botanik R.Broun (1825) ochiq urugʻlilar va yopiq urugʻlilarni koʻrsatib berdi. Rus olimi M.A.Maksimovichning “Oʻsimliklar dunyosi sistemalari” kitobida tabiiy sistematikaning nazariy prinsiplari bayon etadi. Avstriya botanigi S.Endlixer hamma oʻsimliklarni 2 guruh (tallofitlar va yuksak oʻsimliklar)ga ajratgan. Fransuz botanigi A. Bronyar (1843) sistemasi boʻyicha oʻsimliklar kriptogam (hammasi urugʻsiz) va fanerogamlarga ajratildi. Angliyalik botaniklar J.Bentam va J.Xuker (1862—83) Dekandol sistematikasini ancha takomillashtirishdi.