Windows operatsion tizimida CAN tarmoq kompyuterlarini boshqarish

Ushbu kurs ishi O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi tasarrufidagi Mirzo Ulug‘bek nomidagi Milliy universitetning Jizzax filiali, Amaliy matematika fakulteti “Axborot tizimlari va texnologiyalari” kafedrasida “Kompyuter tarmoqlari” fani doirasida bajarilgan.

Kurs ishining mavzusi — “Windows operatsion tizimida CAN (Campus Area Network) tarmoq kompyuterlarini boshqarish” bo‘lib, unda zamonaviy kompyuter tarmoqlari, ularning turlari, ishlash prinsiplari hamda kampus tarmog‘ini loyihalash va boshqarish masalalari keng yoritilgan.

Mazkur ishda avvalo kompyuter tarmoqlarining asosiy tushunchalari, ularning klassifikatsiyasi, tarmoq qurilmalari (router, switch, serverlar) va tarmoq operatsion tizimlari haqida nazariy ma’lumotlar berilgan. Shuningdek, Windows operatsion tizimida tarmoq bilan ishlash imkoniyatlari va uning afzalliklari ko‘rib chiqilgan.

Kurs ishining amaliy qismida esa kampus tarmog‘i modeli ishlab chiqilgan bo‘lib, u ikki asosiy hududga — kampus va yotoqxona qismlariga ajratilgan. Ushbu tarmoq modeli yordamida foydalanuvchilarning (talabalar, o‘qituvchilar va xodimlar) o‘zaro aloqa qilishlari, internetdan foydalanishlari hamda turli server xizmatlaridan (DNS, WEB, EMAIL) samarali foydalanishlari ta’minlangan.

Loyihani amalga oshirishda Cisco Packet Tracer dasturidan foydalanilib, quyidagi tarmoq qurilmalari asosida virtual topologiya yaratilgan:

• Routerlar
• Kommutatorlar (Switch)
• DNS server
• WEB server
• Email server
• Simsiz kirish nuqtalari (Access Point)
• Kompyuterlar, noutbuklar va mobil qurilmalar

Tarmoqni sozlash jarayonida IP-manzillash, marshrutlash (RIP protokoli), simsiz tarmoqlarni tashkil etish, xavfsizlikni ta’minlash (parollar va SSH protokoli orqali) kabi muhim bosqichlar bajarilgan.

Ushbu kurs ishining asosiy maqsadi — zamonaviy kampus tarmoqlarini loyihalash, ularning ishlashini modellashtirish va samarali boshqarish usullarini o‘rganishdan iborat. Natijada foydalanuvchilar uchun qulay, xavfsiz va mobil tarmoq muhiti yaratish imkoniyatlari ko‘rsatib berilgan.

Mazkur material talabalar, IT mutaxassislari hamda kompyuter tarmoqlari yo‘nalishida bilimini oshirmoqchi bo‘lgan barcha foydalanuvchilar uchun foydali qo‘llanma hisoblanadi.