Iogann Genrix Pestalotssining pedagogik nazariyasi (Иоганн Генрих Песталоццининг педагогик назарияси)

Iogann Genrix Pestalotssining pedagogik nazariyasi (Иоганн Генрих Песталоццининг педагогик назарияси)
Reja:
1. Kirish
2. Pestalotssining hayoti va pedagogik qarashlari
3. Ta’lim va tarbiyadagi Pestalotssining asosiy tamoyillari
4. Asarlari va pedagogik merosi
Xulosa
I.G.Pestalotssi – pedagogika tarixida chuqur iz qoldirgan buyuk mutafakkir va islohotchi. U butun umrini ta’lim va tarbiya orqali jamiyatni isloh qilishga bag‘ishladi. Pestalotssining ilg‘or pedagogik g‘oyalari bolalar ta’limi va tarbiyasiga yangicha yondashuvni shakllantirib, zamonaviy pedagogikaning rivojlanishiga katta hissa qo‘shdi. U insonparvar ta’lim tizimini yaratishga intilib, bilim olish jarayonini bolalarning tabiiy qobiliyatlari va qiziqishlariga moslashtirish g‘oyasini ilgari surdi.
…
Pestalotssi boshlang‘ich ta’limni oddiy maktabda, so‘ngra lotin maktabida olgan. Keyinchalik o‘rta maktabni tamomlab, gumanitar fanlar chuqur o‘qitiladigan oliy ta’lim muassasasi – kollegium filologiya va falsafa bo‘limlariga o‘qishga kirdi. Biroq, kollegiumni tugatmasdan, bolaligidan beri orzu qilgan maqsadini amalga oshirishga qaror qildi – xalq turmushini yaxshilash yo‘lida harakat boshladi.
…
Pestalotssi ta’lim va tarbiyani jamiyat taraqqiyotining kaliti deb bilgan holda, insonparvar pedagogika tamoyillarini rivojlantirishni davom ettirdi.

Keyingi o‘n sakkiz yil davomida Pestalotssi ushbu masalalarga jamoatchilik e’tiborini tortish uchun adabiy faoliyat bilan shug‘ullandi. U o‘zining kuzatuvlari va tajribalariga tayanib, qishloq hayoti, mehnat tarbiyasi hamda ijtimoiy islohotlarga oid asarlar yaratdi.
…
Pestalotssi asarda oddiy dehqon oilasining kundalik hayoti orqali bolalarni tarbiyalash, ularga bilim berish va jamiyatdagi adolatsizliklarga qarshi kurashish zarurligi g‘oyalarini ilgari suradi. U ta’limni insonning shaxsiy va ijtimoiy taraqqiyotining eng muhim omili sifatida ko‘rib, uni faqat maktab bilan cheklab qo‘yish noto‘g‘ri ekanligini ta’kidlaydi. Bolaning shakllanishida oila, mahalla va umuman, jamiyat muhitining ta’siri katta ekanini qayd etadi.
…
XIX asrning boshlaridayoq Pestalotssining ta’limga oid bir qator muhim asarlari nashr etildi. Ulardan eng mashhurlari:
📔 «Gertruda o‘z bolalarini qanday qilib o‘qitadi» – bu asarda bolalarni tarbiyalash va o‘qitishda amaliy yondashuvning ahamiyati yoritilgan.
📔 «Onalar kitobi yoki onalar uchun o‘z bolalariga kuzatish va gapirishni qanday o‘rgatish haqida qo‘llanma» – bu qo‘llanmada bolalarning nutq va fikrlash qobiliyatini rivojlantirish bo‘yicha usullar bayon etilgan.
📔 «Kuzatish alifbosi yoki o‘lchash haqida ko‘rsatmali qo‘llanma» – bunda bolalar uchun kuzatish va aniq fanlarga oid dastlabki bilimlarni o‘zlashtirish yo‘llari tushuntirilgan.
📔 «Son haqida ko‘rsatmali ta’lim» – bu asarda matematika va hisob-kitobni o‘rgatishning yangi metodlari yoritilgan.
…
Pestalotssining fikricha, inson tabiatan rivojlanish va o‘sishga moyil bo‘lib tug‘iladi. Barcha ijtimoiy va shaxsiy taraqqiyot jarayonlari oddiy shakllardan boshlanib, asta-sekin murakkablashib boradi. U tarbiyani ham aynan shu tabiiy qonuniyatga asoslanib tashkil etish lozimligini ta’kidlaydi. Tarbiya shoshma-shosharliksiz, bolalarning tabiiy qobiliyatlari va ehtiyojlariga mos ravishda, bosqichma-bosqich amalga oshirilishi kerak.
…
Pestalotssi o‘qituvchilarning roliga ham alohida e’tibor qaratgan. Uning fikricha, o‘qituvchi shunchaki bilim beruvchi emas, balki bolaning tabiiy qobiliyatlarini ochib beruvchi, uning shaxsiy rivojlanishiga yo‘l ochuvchi inson bo‘lishi kerak. Shu sababli u o‘qituvchilarning doimiy ravishda o‘z ustida ishlashlari, yangilanishlari va bolalar bilan tabiiy, mehribon munosabatda bo‘lishlari lozimligini ta’kidlagan. Uningcha, ta’lim jarayoni o‘qituvchi va o‘quvchining birgalikdagi ijodiy faoliyatidan iborat bo‘lib, bunda bolaning mustaqil fikrlashi va qiziqishlari asosiy o‘rinda turishi kerak.
…
Pestalotssining mehnat tarbiyasi, insonparvarlik tamoyillari va bolalarga nisbatan shaxsiy yondashuv bo‘yicha ilgari surgan fikrlari zamonaviy pedagogikaning rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatdi. Uning metodlari shunchaki nazariy qarashlardan iborat bo‘lmay, balki amaliy tajriba asosida shakllangan bo‘lib, hozirgi kunda ham dunyo bo‘ylab ko‘plab maktablar va ta’lim muassasalarida qo‘llanilmoqda. Shu sababli Pestalotssi nafaqat o‘z davrining ulug‘ pedagogi, balki butun dunyo ta’lim tizimiga o‘zining beqiyos hissasini qo‘shgan buyuk islohotchi sifatida tarixda o‘rin olgan.
…
«Oqqush qo‘shig‘i» asarida Pestalotssi ta’limning insoniylik tamoyillariga asoslanishi kerakligini ta’kidlaydi. Uning fikricha, bolalar faqat bilim olish uchungina emas, balki yaxshi inson bo‘lib voyaga yetishlari uchun ham tarbiya qilinishi kerak. Insonparvarlik tamoyili ta’lim tizimining asosiy ustunlaridan biri bo‘lishi lozim. Ushbu g‘oya bugungi kunda ham ko‘plab ilg‘or ta’lim tizimlarining asosini tashkil etadi.
…
Xulosa
Iogann Genrix Pestalotssi ta’lim va tarbiya sohasida insonparvarlik tamoyillariga asoslangan yondashuvni rivojlantirgan buyuk pedagog va islohotchi hisoblanadi. Uning qarashlari bolalarning tabiiy qobiliyatlarini rivojlantirish, ta’limni hayotiy tajriba va mehnat bilan bog‘lash, shuningdek, axloqiy tarbiyani kuchaytirish tamoyillariga tayanadi.
…